Góp ý cho dự thảo luật, Trưởng ban Dân nguyện Nguyên Thanh Hải bày tỏ quan tâm về tính minh bạch, công khai, công bằng của việc lựa chọn, xét duyệt đối tượng đặc xá.
“Quá trình bình bầu, lựa chọn đối tượng trong dự thảo và quy trình tương đối khép kín trong nội bộ ngành công an” - bà Nguyễn Thanh Hải nói và cho rằng dù có quy định trong chức năng, trách nhiệm của VKSND Tối cao nhưng bà thấy “chưa được rõ ràng”.
Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga.
Bà Hải đề nghị quy định rõ ràng hơn về trình tự, thủ tục tham gia của VKS trong giám sát, thanh tra quá trình thực hiện đặc xá; cân nhắc bổ sung đại diện cơ quan dân cử như ĐBQH hay cơ quan Quốc hội khi thành lập Hội đồng Tư vấn đặc xá.
Trong khi đó, Trung tướng, Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Sơn khẳng định không có chuyện khép kín hay không minh bạch.
Theo ông, đối tượng được hưởng đặc xá được hướng dẫn, giải thích về luật và họ nhận thức đầy đủ quyền đến đâu, trường hợp nào được đặc xá. Cùng với đó, VKS thực hiện giám sát thường xuyên, chặt chẽ và là thành viên của hội đồng. Ngoài ra còn có cơ quan tổ chức khác cũng giám sát chặt chẽ quá trình xem xét đặc xá.
Liên quan đến điều kiện về thực hiện nghĩa vụ bồi thường và các nghĩa vụ dân sự để được đề nghị đặc xá, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga cho biết nhiều ý kiến đề nghị cân nhắc quy định này để tạo điều kiện cho người chấp hành án là người nghèo, chưa có điều kiện thực hiện nghĩa vụ dân sự thì vẫn được xét đặc xá.
Cụ thể, Ủy ban Tư pháp cho rằng Luật Đặc xá hiện hành quy định phải chấp hành xong nghĩa vụ bồi thường thiệt hại và các nghĩa vụ dân sự khác nhưng chỉ áp dụng đối với người phạm tội về tham nhũng và một số tội phạm khác do Chủ tịch nước quyết định. Trong khi đó, dự thảo luật quy định theo hướng bắt buộc phải chấp hành xong nghĩa vụ bồi thường thiệt hại và các nghĩa vụ khác đối với mọi loại tội phạm.
Theo chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp, quy định như dự thảo luật dẫn đến có những người mặc dù quá trình cải tạo rất tốt, đáp ứng nhiều điều kiện luật định... nhưng do hoàn cảnh kinh tế khó khăn không có khả năng thi hành nghĩa vụ dân sự trong bản án hình sự (mà không phải do họ cố tình chây ì, không tự nguyện chấp hành án) thì sẽ không bao giờ được đặc xá. Từ đó ảnh hưởng đến công bằng xã hội và giảm đi ý nghĩa của chính sách đặc xá, đồng thời làm mất đi động lực của những người bị kết án là người nghèo phấn đấu cải tạo tốt.
Từ lý do này, Ủy ban Tư pháp đề nghị chỉnh lý quy định tại dự thảo luật theo hướng người bị kết án phải thực hiện xong nghĩa vụ nhưng ”trừ trường hợp có quyết định của thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền về việc chưa có điều kiện thi hành án hoặc có văn bản của người được thi hành án đồng ý hoãn thi hành án, không yêu cầu thi hành án đối với tài sản không thuộc sở hữu của Nhà nước”.
Đồng tình, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Nguyễn Khắc Định đặt câu hỏi: “Có người nghèo không có tiền nộp thì chẳng lẽ họ không bao giờ được đặc xá?”. Tuy vậy, ông Nguyễn Khắc Định cũng nhấn mạnh mục đích đặc xá là tha tù chứ không phải xóa phần trách nhiệm dân sự. Do đó, khi anh được ra ngoài làm ăn thì khi có điều kiện phải thực hiện trả nợ.
