Chiều 21-4, Quốc hội thảo luận tại hội trường về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, kế hoạch tài chính 5 năm, trả nợ công và phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024.

Sớm hoàn thiện danh mục dự án đầu tư công

Nêu ý kiến, đại biểu Nguyễn Trúc Sơn (Vĩnh Long) cho rằng việc điều chỉnh quy hoạch, xác định các lĩnh vực ưu tiên đầu tư là cần thiết, song cần cập nhật linh hoạt theo thực tiễn phát triển, đặc biệt với các dự án liên vùng, trọng điểm quốc gia.

Ông đề nghị Chính phủ sớm hoàn thiện danh mục dự án trong kế hoạch đầu tư công trung hạn. Theo báo cáo thẩm tra, hiện mới có khoảng 27% dự án được xác định cụ thể, còn tới 73% chưa có danh mục, tương ứng quy mô vốn rất lớn.

“Nếu không sớm làm rõ, các địa phương sẽ gặp khó trong chuẩn bị đầu tư, ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân. Mục tiêu đạt 95% giải ngân vào năm 2026 sẽ rất khó khả thi”- đại biểu Sơn cảnh báo.

Đại biểu cũng lưu ý quy mô vốn đầu tư công giai đoạn tới rất lớn, khoảng 8,2 triệu tỉ đồng, tăng mạnh so với giai đoạn trước. Việc triển khai đồng loạt nhiều dự án có thể gây áp lực lên giá vật liệu xây dựng, dịch vụ thi công.

Do đó, ông đề nghị Chính phủ có giải pháp điều tiết nguồn cung vật liệu, như xây dựng cơ chế quản lý, khai thác mỏ đá hợp lý, tránh tình trạng khan hiếm, tăng giá đột biến ảnh hưởng tiến độ công trình.

Bên cạnh đó, với các dự án ODA, đại biểu đề nghị cần hài hòa thủ tục giữa trong nước và nhà tài trợ nước ngoài, rút ngắn thời gian chuẩn bị, giải ngân, tránh tình trạng chậm trễ như giai đoạn trước.

Loại bỏ dự án kém hiệu quả

Đại biểu Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hoà) đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, kiên quyết loại bỏ các dự án chưa thực sự cần thiết, không cấp bách, hiệu quả thấp hoặc chưa hoàn thiện thủ tục đầu tư. Nguồn lực cần được ưu tiên cho các công trình trọng điểm, có tính lan tỏa, tạo động lực phát triển nhanh và bền vững.

Đặc biệt, ông nhấn mạnh cần “một cuộc cách mạng” trong quản trị đầu tư công, xóa bỏ triệt để cơ chế “xin - cho”. Theo đại biểu, tình trạng biến nợ công thành “chùm khế ngọt”, nơi phát sinh tiêu cực, tham nhũng vẫn tồn tại nếu không thay đổi căn bản tư duy và cách làm.

Liên quan đến mục tiêu giảm số lượng dự án, ông Trí cho rằng con số 30% hay 40% không quan trọng bằng hiệu quả thực chất.

“Mỗi đồng vốn đầu tư công phải mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội rõ ràng. Dự án không rõ mục tiêu, kém hiệu quả thì phải kiên quyết cắt bỏ” - ông nói, đồng thời đề nghị làm rõ trách nhiệm cá nhân trong việc đề xuất và quyết định chủ trương đầu tư.

Đại biểu cũng cảnh báo không nên đánh đổi tăng trưởng bằng mọi giá để chấp thuận các dự án thiếu hiệu quả. Dù đã nhiều lần nhấn mạnh siết kỷ luật, tăng cường thanh tra, kiểm toán, song thực tế vẫn chưa làm triệt để, dẫn đến tình trạng đầu tư dàn trải, chậm tiến độ, giải ngân thấp.

Ông Trí cũng lưu ý nguy cơ thất thoát, tiêu cực trong các khâu khảo sát, thiết kế, lập dự toán, thi công – nơi dễ xảy ra tình trạng “đội giá”, nâng khống khối lượng. Vì vậy, cần thiết lập cơ chế giám sát từ sớm, từ xa, không để “khoảng trống” pháp lý và trách nhiệm.

“Không thể đợi đến khi sai phạm xảy ra rồi mới thanh tra, xử lý, vì như vậy vừa mất cán bộ, vừa thất thoát nguồn lực, mà cũng không thể kiểm tra hết tất cả dự án” - ông Trí nói.

Nuôi dưỡng nguồn, chi tiêu hiệu quả

Giải trình, làm rõ ý kiến các đại biểu nêu, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, trong bối cảnh nhu cầu đầu tư phát triển rất lớn, yêu cầu tiên quyết là phải bảo đảm nguồn thu. Chính sách thu cần tiếp tục được rà soát theo hướng thu đúng, thu đủ, kịp thời và bao quát toàn bộ các nguồn thu.

Tuy nhiên, mục tiêu quan trọng hơn là phải hỗ trợ, khuyến khích tăng trưởng kinh tế, đặc biệt tạo “bệ đỡ” cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và liên kết với khu vực FDI.

Theo Bộ trưởng, chính sách thuế cần được thiết kế đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện, dễ kiểm tra và công khai, minh bạch. Đồng thời, phải tối ưu chi phí hành thu, giảm chi phí cho bộ máy thu thuế và chi phí tuân thủ của người nộp thuế.

Tính linh hoạt của chính sách cũng rất quan trọng để kịp thời ứng phó với biến động, tương tự như giai đoạn 2021–2025 khi Quốc hội đã cho phép giảm, giãn gần 800.000 tỉ đồng tiền thuế, phí hỗ trợ người dân và doanh nghiệp.

Về chi ngân sách, Bộ trưởng cho biết nhiều đại biểu quan tâm đến hiệu quả sử dụng hơn là quy mô nguồn lực. Chi thường xuyên dự kiến giảm khoảng 4–6% tổng chi, song vẫn bảo đảm các nhiệm vụ thiết yếu như quốc phòng, an ninh, an sinh xã hội, giáo dục, y tế và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, Chính phủ tiếp tục yêu cầu tiết kiệm mạnh hơn, với mục tiêu cắt giảm thêm khoảng 5% chi thường xuyên để tăng nguồn cho đầu tư phát triển.

Đối với chi đầu tư, tổng mức dự kiến đạt khoảng 8,2 triệu tỉ đồng trong giai đoạn tới. Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu bắt buộc là nâng cao hiệu quả, trong đó cần giảm hệ số ICOR thông qua cải cách thủ tục, rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai dự án.

Các luật liên quan như Luật Đầu tư công, Luật Xây dựng, Luật Đấu thầu sẽ được rà soát, sửa đổi nhằm khắc phục những bất cập, đặc biệt là tình trạng kéo dài thủ tục từ 6 tháng đến 1 năm.

Nguồn vốn trung ương sẽ ưu tiên các dự án trọng điểm, cấp bách và các công trình hạ tầng chiến lược như giao thông, logistics, năng lượng xanh. Đối với nguồn vốn địa phương, tinh thần là “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, đi đôi với tăng cường giám sát và trách nhiệm của người đứng đầu trong suốt vòng đời dự án.

“Mục đích chúng ta làm sao mà chọn trúng, chọn đúng dự án có tính chất lan tỏa, nhưng phải triển khai trong thời gian ngắn nhất đưa vào vận hành, tiếp tục tái tạo năng lực sản xuất mới cho phát triển” – ông Tuấn nhấn mạnh.