Bộ Công Thương vừa có báo cáo giải trình gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội (TVQH) về hai dự án bauxite Tân Rai (Lâm Đồng) và Nhân Cơ (Đắk Nông). Trong đó, ngoài các số liệu cập nhật tình hình lỗ lãi, điều chỉnh tổng mức đầu tư, Bộ Công Thương tiếp tục đề xuất áp dụng một số chính sách ưu đãi cho hai dự án này.
Chấp nhận lỗ hàng ngàn tỉ đồng
Theo đó, Bộ đề xuất giảm phí môi trường 10 lần so với hiện hành, giảm thuế tài nguyên và điều chỉnh mức đền bù giải phóng mặt bằng.
Đây không phải là lần đầu các ưu đãi này được đưa ra. Trước đó, vào tháng 10-2013, Tập đoàn Than-Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin) - chủ đầu tư dự án đã đề xuất với Bộ Tài chính và đã bị bộ này bác; thậm chí vào cuối năm 2013, chủ đầu tư còn có công văn gửi Thủ tướng xin giảm thuế, phí.
Điều đáng nói là theo tính toán, trong hai năm tới, dự án Tân Rai sẽ lỗ từ 176 đến 252 tỉ đồng và sẽ bắt đầu có lãi từ năm 2016 đến 2020 mức từ 9,3 tỉ đến 297 tỉ đồng. Còn dự án Nhân Cơ sẽ lỗ từ năm 2015 đến 2020 ở mức từ 237 tỉ đến 671 tỉ đồng.
Tuy nhiên, với những tính toán trên, Bộ Công Thương và Vinacomin vẫn khẳng định dự án sẽ đem lại hiệu quả. Bộ Công Thương cho biết với các khoản vay chính thức cho dự án, lãi vay phải trả trung bình hằng năm khoảng 600 tỉ đồng (2014-2015), chi phí lãi vay này đã được tính toán đưa vào giá thành sản phẩm tiêu thụ. Và Vinacomin đã có kế hoạch trả nợ hợp lý cho từng khoản vay của dự án.
Hồ chứa bùn đỏ của dự án bauxite Tây Nguyên.
Ngoài ra, Bộ Công Thương cho biết hiện Vinacomin đã ký hợp đồng tiêu thụ sản phẩm dài hạn với các đối tác Trung Quốc, Nhật Bản, Thụy Sĩ, Hàn Quốc ước tính gần 500.000 tấn alumin/năm. Năm 2014, Vinacomin đã đàm phán với các đối tác và chấp nhận bán giá 330 USD/tấn. Điều này cho thấy việc tiêu thụ sản phẩm alumin của dự án là hiện thực và khả quan.
"Không nên ưu ái quá nhiều như thế!"
Ngoài những đề xuất ưu đãi lần này, trước đó chủ đầu tư đã được ưu đãi ít nhất năm loại thuế: Miễn, giảm tiền thuế đất, miễn thuế nhập khẩu thiết bị, tạo tài sản cố định, miễn thuế nhập khẩu chất trợ lắng cho sản xuất trong năm năm, giảm thuế nhập khẩu xút lỏng từ 20% xuống chỉ còn 3%, miễn thuế xuất khẩu alumin, ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp (DN). Mới đây nhất, Bộ Tài chính yêu cầu Tổng cục Hải quan miễn thuế nhập khẩu cho linh kiện, vật tư nhập khẩu lắp đặt đồng bộ với thiết bị tại dự án alumin Tân Rai. Theo tính toán, chủ đầu tư sẽ không phải đóng khoảng 100 tỉ đồng tiền thuế.
Lý giải về những đề xuất trên, ông Nguyễn Văn Biên, Phó Tổng Giám đốc Vinacomin, cho rằng các dự án này nằm ở vùng sâu, vùng xa, ngoài thực hiện chính sách theo quy định của Nhà nước, đây là sản phẩm kim loại màu nên cần có cơ chế kích thích phát triển.
Trao đổi với Pháp Luật TP.HCM, TS Nguyễn Thành Sơn, Giám đốc Ban Quản lý các dự án than Sông Hồng (Vinacomin), nêu quan điểm: “Vinacomin nói như thế là lý giải “cùn”. Chẳng lẽ cứ ở vùng sâu, vùng xa thì Vinacomin được quyền triển khai dự án bất chấp mọi quy định về môi trường? Còn gọi bauxite và alumin là sản phẩm “kim loại màu” là thiếu kiến thức. Bauxite thực chất là quặng nhôm - kim loại cơ bản chứ không phải là kim loại màu”.
Một điều được ông Sơn nhấn mạnh Vinacomin luôn luôn tìm cách đưa ra các phương án xin ưu đãi, trong khi họ cũng là DN như bao DN khác tham gia khai thác tài nguyên. Tài nguyên khoáng sản thuộc sở hữu toàn dân. Nhà nước giao nó cho các DN khai khoáng gần như cho không. Bởi trong cơ cấu giá thành sản phẩm của Vinacomin không hề có khoản mục “nguyên liệu chính” (giống như của các ngành sản xuất vật chất khác và thường chiếm ít nhất 30% giá thành). Nguyên liệu chính để làm ra alumin là quặng bauxie được giao không mất tiền mua.
“Điều tôi thấy ngạc nhiên là Vinacomin cứ “cò kè bớt một thêm hai” với ngân sách nhà nước, trong khi đó lại bỏ qua hàng trăm tỉ đồng tiền phạt nhà thầu vì chậm tiến độ” - ông Sơn nói.
TRÀ PHƯƠNG
| Tăng chi phí hàng trăm tỉ đồng cho hồ bùn đỏ do áp lực của dư luận? Theo báo cáo của Bộ Công Thương, tổng mức đầu tư của dự án Tân Rai là 15.414 tỉ đồng, tăng 3.890 tỉ đồng; với Nhân Cơ là 16.822 tỉ đồng, tăng 4.318 tỉ đồng so với quyết định phê duyệt ban đầu. Báo cáo này cũng cho hay do chưa có kinh nghiệm và do áp lực của dư luận về việc an toàn nên hai khoang chứa bùn đỏ đầu tiên của dự án Tân Rai đã xây dựng với độ an toàn quá mức, khiến chi phí xây dựng tăng thêm 238 tỉ đồng. Sẽ trình Ủy ban TVQH xem xét vào tháng 4 Trao đổi với Pháp Luật TP.HCM chiều 21-3, ông Nguyễn Văn Phúc, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, cho hay: Đoàn giám sát của Ủy ban TVQH đã và đang tiến hành giám sát hiệu quả tổng thể về kinh tế-xã hội gắn với bảo đảm an ninh-quốc phòng của hai dự án bauxite Tân Rai và Nhân Cơ. Bước đầu Bộ Công Thương và các đơn vị có liên quan cũng đã có báo cáo về tình hình hoạt động của dự án gửi đoàn giám sát. Về việc Bộ Công Thương đề nghị giảm phí môi trường, thuế tài nguyên, áp thuế VAT 0%…, ông Phúc nói: “Bộ Công Thương kiến nghị là việc của bộ nhằm đem lại hiệu quả kinh tế cho Tập đoàn Than-Khoáng sản (TKV). Tuy nhiên, hiệu quả của hai dự án này phải được đánh giá ở diện rộng, lâu dài là phát triển kinh tế-xã hội của khu vực Tây Nguyên nói riêng và cả nước nói chung chứ không chỉ là lợi nhuận của TKV”. Ông cho biết thêm, khi làm việc với đoàn giám sát, một số địa phương ở Tây Nguyên cho rằng nếu giảm thuế, phí như thế sẽ ảnh hưởng đến nguồn thu của địa phương… “Tất cả cái đó đều được đoàn giám sát đặt ra, kể cả vấn đề an ninh-quốc phòng, giữ gìn bản sắc văn hóa Tây Nguyên. Rồi việc vận chuyển trong các dự án bauxite cũng được tính đến…” - ông Phúc cho biết. Hiện đoàn giám sát đang tiếp tục làm việc để hoàn thiện dự thảo báo cáo giám sát. “Trong báo cáo đó, đoàn giám sát sẽ phân tích, đánh giá và có những kiến nghị cụ thể đối với hai dự án này để Ủy ban TVQH xem xét và quyết định”. Dự kiến báo cáo trên sẽ được trình ra Ủy ban TVQH trong phiên họp tháng 4 và tháng 5 tới đây. THÀNH VĂN |
