Bộ Tài chính vừa đưa ra dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế, đề xuất áp dụng lệnh tạm hoãn xuất cảnh đối với người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký kinh doanh khi có khoản nợ từ 1 triệu đồng trở lên. Chế tài này sẽ được thực thi sau 30 ngày kể từ khi phát đi thông báo.

Ngưỡng nợ 1 triệu đồng bộc lộ nhiều bất cập

Thống kê thực tế từ cơ quan quản lý chỉ ra rằng cả nước đang có khoảng 963.500 trường hợp người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đăng ký kinh doanh và chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính, với tổng số tiền nợ đọng lên tới 32.130 tỉ đồng.

Đáng chú ý, phân tích sâu vào cấu trúc dữ liệu cho thấy có tới 496.200 người nộp thuế (chiếm hơn một nửa) chỉ nợ dưới một triệu đồng, tổng số tiền chỉ khoảng 66 tỉ đồng. Việc thiết lập một lằn ranh pháp lý để gạn lọc hồ sơ là điều cần thiết để đảm bảo tính nghiêm minh, tuy nhiên, con số 1 triệu đồng được ấn định lại chưa sát với thực tiễn kinh doanh.

Nhìn nhận dưới góc độ chuyên môn, chuyên gia thuế Nguyễn Thái Sơn thẳng thắn chỉ ra sự chưa hợp lý của đề xuất này.

Theo đó, bất kỳ cá nhân nào khi bước ra sân bay đều đã phải chi trả những khoản tiền lớn cho vé máy bay đi quốc tế, đi kèm với đó là các chi phí lưu trú, thủ tục chứng minh tài chính hay cơ hội hợp tác làm ăn trị giá hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng. Không có chuyện một người dân, doanh nhân nào lại cố ý chây ì, đánh đổi uy tín và công việc của mình chỉ để chạy trốn một khoản nợ vỏn vẹn 1 triệu đồng.

"Việc áp dụng lệnh cấm xuất cảnh trong trường hợp này hầu như không mang lại hiệu quả răn đe thực chất. Trái lại, chế tài này tạo ra một hệ lụy khổng lồ đối với quyền tự do đi lại và cơ hội giao thương của công dân. Ở góc độ quản lý nhà nước, hệ thống thuế và lực lượng xuất - nhập cảnh cũng sẽ phải gồng mình gánh vác, lãng phí thời gian và nhân lực để theo dõi, xử lý dữ liệu cho hàng trăm ngàn khoản nợ lắt nhắt" - ông Sơn chia sẻ.

Để giải quyết bài toán này, ông Sơn kiến nghị ngưỡng nợ áp dụng chế tài cấm xuất cảnh phải được nâng lên mức tối thiểu 50 triệu đồng mới đủ sức nặng.

Đồng quan điểm, Luật sư Trần Xoa - Đoàn Luật sư TP.HCM cho rằng vấn đề không chỉ dừng lại ở ngưỡng tiền mà nguyên nhân sâu xa bắt nguồn từ sự trì trệ của các thủ tục hành chính.

Hàng loạt doanh nghiệp, hộ kinh doanh vừa và nhỏ đang phải gánh chịu tình trạng "chết chưa chôn". Khi làm ăn thua lỗ, họ chủ động nộp hồ sơ xin giải thể nhưng lại vấp phải rào cản từ cơ quan thuế do thiếu nhân lực xuống kiểm tra, đối chiếu công nợ để đóng mã số thuế.

Quá trình giải thể này kéo dài ròng rã hàng năm trời. Không thể gánh gồng thêm chi phí mặt bằng, họ buộc phải trả lại nhà thuê. Hệ quả tức thời là cơ quan thuế kiểm tra và cho rằng họ "không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký". Từ đó kéo tới việc vướng lệnh cấm xuất cảnh chỉ vì những khoản tiền phạt chậm nộp hay nợ thuế vài chục ngàn đồng phát sinh trong thời gian chờ quyết toán.

Do đó, theo Luật sư Xoa cần phải xem xét rõ nguồn cơn của các trường hợp người nộp thuế, giải quyết được các vướng mắc thủ tục như giải thể doanh nghiệp.

Cần gỡ khó thủ tục và số hóa tống đạt

Nút thắt lớn nhất dẫn đến những câu chuyện dở khóc dở cười tại cửa khẩu chính là khâu "tống đạt" văn bản hành chính.

Việc cơ quan quản lý kiên quyết gửi giấy thông báo nợ về một địa chỉ kinh doanh mà người nộp thuế đã trả mặt bằng từ lâu là một quy trình vô giá trị về mặt truyền tải thông tin.

Chuyên gia Nguyễn Thái Sơn nhấn mạnh, trong kỷ nguyên chính phủ điện tử, cơ quan thuế không thể tiếp tục vin vào cớ "không tìm thấy người nộp thuế" để đùn đẩy toàn bộ rủi ro về phía người dân.

Hiện nay, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã được đồng bộ mạnh mẽ, mọi công dân đều được số hóa quản lý thông qua hệ thống định danh VNeID, tài khoản eTax Mobile và hệ thống thuê bao di động chính chủ. Cơ quan chức năng hoàn toàn có công cụ để chủ động gửi thông báo điện tử trực tiếp và tống đạt tận tay người nộp thuế.

Theo ông Sơn, lệnh cấm xuất cảnh chỉ nên được kích hoạt khi có đủ bằng chứng xác đáng cho thấy người nộp thuế đã nhận được văn bản nhưng cố tình phớt lờ nghĩa vụ.

Cùng với việc số hóa, Luật sư Trần Xoa đề xuất nhà nước cần thiết lập ngay cơ chế tháo gỡ lệnh cấm một cách linh hoạt nhất.

Đối với người dân gặp sự cố ra đến cửa khẩu mới ngã ngửa vì nợ thuế số tiền nhỏ cần khẩn trương bố trí tài khoản tạm giữ chuyên trách ngay tại sân bay.

Điều này giúp họ được quyền nộp tiền trực tiếp và lệnh tạm hoãn xuất cảnh sẽ được hệ thống liên thông điện tử tự động hủy bỏ ngay lập tức, thay vì người nộp thuế phải hủy chuyến bay, chờ đợi thêm 24 giờ cho một vòng quay hành chính thủ công.