Thực trạng người già, người lớn tuổi, tức người lao động, công nhân đã nghỉ hưu đi làm thêm, đi làm thời vụ cho các công ty, thậm chí là đi làm thời vụ lại cho chính công ty, doanh nghiệp của mình sau khi đã nghỉ hưởng chế độ hưu trí (đủ tuổi nghề và thời gian tham gia, đóng BHXH) hiện nay đã không còn là chuyện hiếm, chuyện mới trong những năm gần đây.
Đi làm thêm, xin ký hợp đồng thời vụ vì lương hưu không đủ sống
Lý do nhiều người già, người lớn tuổi đi làm thêm sau khi đã nghỉ hưu cũng có nhiều nguyên nhân và có đủ năm bảy đường lý do. Có người tiếp tục đi làm thêm, đi làm thời vụ sau nghỉ hưu là do có kinh nghiệm, nghiệp vụ chuyên môn cao được các công ty hay chính doanh nghiệp nơi mình làm việc trước đây giữ lại, ký kết lại hợp đồng lao động thời vụ. Thế nhưng cũng có nhiều người tiếp tục mưu sinh, đi làm thêm sau hưu xuất phát từ lý do mức thu nhập từ tiền lương hưu hàng tháng hiện tại quá thấp, không đủ sống nên buộc phải đi làm thời vụ để kiếm thêm thu nhập.
Anh Nguyễn Văn Thông, năm nay đã gần 70 tuổi, hiện là nhân viên hợp đồng lao động thời vụ làm nhiệm vụ bảo vệ trụ sở của công ty nơi tôi làm việc. Năm 2017 anh Thông đã đủ tuổi đời (60 tuổi) và tuổi nghề (thời gian tham gia, đóng BHXH gần 32 năm) để nghỉ việc, hưởng chế độ hưu trí theo quy định của Luật BHXH.
Thế nhưng khi cầm quyết định nghỉ việc hưởng chế độ hưu trí hàng tháng từ cơ quan BHXH, giọng anh đượm buồn bảo, với thời gian tham gia, đóng BHXH gần 32 năm làm công nhân và bảo vệ công ty mà mức lương hưu chỉ có hơn 2.600.000 đồng. Với mức lương hưu như vậy thì anh không thể nào đủ trang trải, chi tiêu cho cuộc sống, nhất là khi gia đình anh sinh sống tại TP.HCM. Vì vậy, từ khi nghỉ hưu anh đã xin công ty tiếp tục làm thêm dưới hình thức ký kết hợp đồng lao động thời vụ để có thêm thu nhập, trang trải cuộc sống.
Qua nhiều lần điều chỉnh, tăng tiền lương hưu hàng năm của Nhà nước, Chính phủ, hiện tại mức thu nhập từ lương hưu của anh cũng đã trên dưới 4 triệu đồng cộng với tiền lương làm thời vụ thêm cũng được gần chục triệu đồng. Anh cho biết mặc dù sức khỏe mỗi ngày mỗi yếu, không còn khỏe như nhiều năm trước đây nhưng anh cũng ráng cố gắng làm việc để kiếm thêm thu nhập chứ chỉ trông chờ vào thu nhập từ tiền lương hưu hàng tháng như hiện nay thì không đủ chi tiêu.
Hiện nay không chỉ có trường hợp của người anh đồng nghiệp nơi tôi đang làm việc buộc phải đi làm thêm, làm thời vụ để kiếm thêm thu nhập, có rất nhiều người lao động lớn tuổi mà tôi được biết, sau khi nghỉ hưu nhiều người buộc phải làm thêm để do tiền lương hưu hiện nay quá thấp. Trong số đó có nhiều người lao động lớn tuổi trước đây là công nhân, làm những công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm sau khi nghỉ hưởng chế độ hưu trí nhiều người vẫn cố trụ lại công ty, doanh nghiệp để xin ký kết lại hợp đồng lao động thời vụ để tiếp tục làm việc mới mong đủ sống…
Đảm bảo tính nhân văn của lương hưu
Hiện nay chưa có thống kê chính thống và cụ thể nào về con số người già, người lớn tuổi, tức là người lao động, công nhân sau khi nghỉ hưu phải đi làm thêm tại các công ty, doanh nghiệp hoặc xin ký kết lại hợp đồng lao động thời vụ tại doanh nghiệp, công ty mình làm trước đây. Nhưng chắc chắn đó là một con số không hề nhỏ.
Có thể nói, bản chất nhân văn, tốt đẹp của chế độ hưu trí, chính sách lương hưu là nhằm để người già, người lớn tuổi, tức là những người lao động, những công nhân sau khi đã đủ tuổi đời, tuổi nghề và có đủ thời gian tham gia, đóng góp BHXH có được thu nhập đủ chi tiêu từ tiền lương hưu và bản thân họ hoàn toàn được nghỉ ngơi, an dưỡng tuổi già, góp phần đảm bảo chính sách an sinh xã hội cũng như mục tiêu của Chính phủ, Nhà nước đề ra.
Thế nhưng trong thực tế hiện nay chính sách BHXH vẫn chưa đảm bảo đúng, đầy đủ mục tiêu và tính chất nhân văn ấy đối với người lao động. Rõ ràng chính sách nhân văn cũng như mục tiêu về việc đảm bảo an sinh xã hội cho người tham gia BHXH, đặc biệt là những người lao động đã tham gia hơn 30 năm BHXH vẫn chưa đảm bảo và đáp ứng được nguyện vọng cũng như chính sách tốt đẹp của BHXH đã đề ra.
Nguyên nhân tiền lương hưu thấp ngoài mức thu nhập bình quân hàng tháng đóng BHXH của người lao động còn quá thấp như hiện nay còn có nguyên nhân từ những bất cập của Luật BHXH năm 2014 mà có thể quan sát và nhìn thấy được như cách tính chế độ lương hưu, tỷ lệ hưởng, tỷ lệ "giảm, trừ %" đối với người tham gia là chưa phù hợp, thậm chí là còn bất hợp lý, không công bằng đối với người tham gia trong nhà nước và ngoài nhà nước. Ngoài ra tình trạng trốn đóng, đóng không đúng, không đủ thu nhập thực tế hàng tháng của người lao động hay việc xây dựng thang bảng lương theo mức lương tối thiểu vùng ít nhiều cũng không còn phù hợp, thậm chí là lạc hậu so với cuộc sống.
Thiết nghĩ, để người già, người lớn tuổi, tức người lao động, công nhân đã nghỉ hưu không còn phải vất vả mưu sinh, không còn phải vất vả lao động làm việc để kiếm sống sau hưu thì trước hết chính sách BHXH, chính sách về tiền lương hưu, cụ thể là Luật BHXH năm 2014 cần thiết phải sửa đổi, bổ sung toàn diện, đảm bảo được thu nhập, đời sống của người tham gia, đóng BHXH sau khi về hưu. Càng tham gia, đóng BHXH càng lâu thì mức tiền lương hưu cần phải cao và đảm bảo được cuộc sống, nhất là những người lao động đã có thời gian tham gia, đóng BHXH hơn 30 năm. Cần ưu tiên điều chỉnh, tăng tiền lương hưu hàng năm đối với người lao động có mức thu nhập quá thấp từ tiền lương hưu để đảm bảo cuộc sống.
Kiểm tra, giám sát chặt chẽ việc chấp hành pháp luật BHXH của các cơ quan, doanh nghiệp như hiện nay. Nhanh chóng phát hiện kịp thời các hành vi lách luật, trốn đóng, đóng không đúng, không đủ các khoản trích nộp BHXH, đặc biệt là các khoản thu nhập có tính chất từ tiền lương, tiền công hàng tháng của người lao động…Có như vậy mới đảm bảo được mục tiêu, chính sách nhân văn của BHXH đã đề ra. Mục đích cuối cùng là để người già, người lớn tuổi hoàn toàn được nghỉ ngơi, an dưỡng tuổi già sau hưu khi mức thu nhập từ tiền lương hưu hàng tháng.
