Gần đây, dư luận không khỏi bàng hoàng và đau xót trước những vụ bạo lực học đường liên tiếp.

Từ Hà Tĩnh đến Thanh Hóa, chúng ta chứng kiến những cái chết thương tâm của học sinh chỉ vì mâu thuẫn nhỏ. Tại TP.HCM, nữ sinh bị đánh hội đồng trong cái nhìn vô cảm của bạn bè. Ở Lào Cai, nam sinh lớp 8 đâm bạn thân rồi đẩy xuống hồ.

Bốn vụ việc, bốn địa phương nhưng phơi bày vô vàn nỗi đau và một vấn đề nghiêm trọng: Vì sao những đứa trẻ đang ngồi trên ghế nhà trường lại có thể hành xử tàn nhẫn đến vậy? Điều đáng sợ hơn cú đấm, chính là ánh mắt dửng dưng, là tiếng cười hả hê, là những chiếc điện thoại giơ lên quay clip. Khi sự vô cảm được bình thường hóa, chúng ta đối mặt với một tương lai đầy bất an.

Điều nghịch lý là xã hội đang nỗ lực không ngừng để đem đến cho học sinh môi trường học đường thân thiện mà ở đó các em được lắng nghe, được giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng kiểm soát cảm xúc và văn hóa ứng xử. Về phía gia đình, cha mẹ nào cũng dạy con biết yêu thương, biết kiềm chế, biết tôn trọng mạng sống và phẩm giá người khác.

Vậy nguyên nhân của bạo lực đến từ đâu?

Theo tôi, hành vi bạo lực có liên quan nhiều đến mạng xã hội, nhưng không đến từ bản thân mạng xã hội, mà đến từ cách chúng ta sử dụng nó. Mạng xã hội chỉ là một tấm gương phản chiếu xã hội thực.

Không thể phủ nhận mạng xã hội mang lại rất nhiều lợi ích tích cực cho học sinh nếu được sử dụng một cách thông minh và có định hướng. Đó là nguồn tài liệu vô tận, là cơ hội học tập sinh động; là nơi để giới thiệu bản thân, mở rộng tầm nhìn, kết giao bạn bè, được chia sẻ và thấu hiểu...

Tuy nhiên, mặt trái của mạng xã hội cũng vô cùng nguy hiểm, đặc biệt là với học sinh - lứa tuổi đang định hình nhân cách. Mạng xã hội có thể khiến chúng ta bị nhiễm độc thông tin và lệch lạc nhận thức. Chúng ta bị bủa vây bởi tin giả, nội dung độc hại và mất dần khả năng thấu hiểu các quan điểm khác biệt bởi thuật toán "Bong bóng lọc" (Filter Bubble) chỉ cho ta thấy những gì ta muốn xem hoặc đồng tình. Ngoài ra, mạng xã hội còn đem đến rủi ro về an ninh, nguy cơ bị lừa đảo, xâm hại quyền riêng tư; cũng như lãng phí thời gian và xói mòn kỹ năng xã hội thực tế...

HIện tại, Việt Nam đã phối hợp với các nền tảng xuyên biên giới như Meta, Google, TikTok, Apple... để ngăn chặn tiêu cực. Các nền tảng này đã ra tay rà quét bằng AI và đội ngũ kiểm duyệt để gỡ bỏ các clip bạo lực; hạ tương tác để cái ác không lan truyền; khoá vĩnh viễn các tài khoản vi phạm. Các chế tài pháp lý nghiêm khắc của Việt Nam trong Luật An ninh mạng, BLHS... đã được áp dụng.

Tôi cho rằng, ngoài những xử lý trên, các nền tảng cần ưu tiên hiển thị nội dung về tình bạn đẹp, lòng trắc ẩn, các dự án cộng đồng; "phủ xanh" không gian mạng bằng những câu chuyện tử tế, những hành động đẹp. Các nền tảng cũng cần thúc đẩy video về cách xử lý mâu thuẫn và những bài học cảnh tỉnh...

​Vì vậy, vai trò của gia đình, nhà trường và toàn xã hội không phải là cấm đoán, mà là dạy cho học sinh cách làm chủ công cụ này: dạy các em tư duy phản biện để lọc tin giả, dạy các em lòng trắc ẩn để không hùa theo cái ác, và dạy các em kỹ năng để biến nó thành công cụ học tập và phát triển bản thân.

Suy cho cùng, cuộc chiến chống bạo lực học đường không chỉ diễn ra trên các nền tảng trực tuyến; mà còn diễn ra trong từng gia đình, từng lớp học.

Nếu chúng ta thất bại trong việc trang bị cho con em mình sự thấu cảm và năng lực tư duy, chúng ta không chỉ làm hại các em, mà còn hủy hoại chính tương lai của xã hội. Thế giới số sẽ chỉ tử tế, an toàn và thông minh ngang bằng với chính những con người "thật" mà chúng ta đang kiến tạo hôm nay.