Ngày 16-3, Cảng vụ Hàng không miền Nam đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với một nam hành khách 39 tuổi, quê TP Đà Nẵng, theo điểm a khoản 4 Điều 8 Nghị định 162/2018 với mức phạt 2 triệu đồng.

Trước đó, vào khoảng 9 giờ ngày 12-3, tại Sân bay Cần Thơ, khi chuyến bay Cần Thơ - Đà Nẵng đang lăn bánh, nam hành khách ngồi ở ghế 26D đã tự ý di chuyển sang ghế 27F.

Mặc dù tiếp viên đã nhiều lần nhắc nhở hành khách quay lại đúng vị trí, nhưng nam hành khách liên tục từ chối hợp tác.

Trước thông tin trên, nhiều bạn đọc thắc mắc về các quy định chỗ ngồi trên máy bay, pháp luật có cho phép được đổi chỗ ngồi hay không?

Giải đáp vấn đề trên, luật sư Nguyễn Thị Lệ Kiều, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho biết trong quá trình di chuyển bằng đường hàng không, nhiều hành khách có thói quen tự ý đổi chỗ ngồi trên máy bay vì lý do cá nhân, chẳng hạn như muốn ngồi gần người thân hoặc tìm chỗ ngồi thoải mái hơn. Tuy nhiên, hành động tưởng chừng đơn giản này có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý và chế tài xử phạt nghiêm khắc.

Trước hết, hành khách trên chuyến bay dân dụng không có quyền tự ý đổi chỗ ngồi trên máy bay theo hợp đồng vận chuyển hành khách đã giao kết.

Hiện để trở thành hành khách trên chuyến bay thì người có nhu cầu phải mua vé hành khách, đây là chứng từ vận chuyển hành khách bằng đường hàng không và là bằng chứng của việc giao kết hợp đồng theo quy định tại khoản 1 Điều 144 Luật Hàng không dân dụng Việt Nam 2006 (sửa đổi, bổ sung 2014).

Hợp đồng vận chuyển sẽ bao gồm thỏa thuận của hành khách về chỗ ngồi (số ghế), cũng như hành khách phải xác nhận đồng ý thực hiện theo Điều lệ vận chuyển của hãng hàng không tương ứng.

Thông thường, điều lệ của mỗi hãng hàng không sẽ bao gồm quy định về việc thay đổi chỗ ngồi, ví dụ về điều lệ thường gặp: “Hãng hàng không có quyền thay đổi chỗ ngồi của hành khách bất kỳ lúc nào, ngay cả khi hành khách đã lên tàu bay. Việc thay đổi này có thể là bắt buộc vì các nguyên nhân an toàn, quy định của Nhà chức trách, sức khỏe của hành khách hoặc vì lý do an ninh.”.

Như vậy, việc tự ý đổi ghế ngồi trên chuyến bay của hành khách mà không được hãng hàng không cho phép là hành vi vi phạm hợp đồng vận chuyển đã ký kết.

Tiếp theo, hành khách có nghĩa vụ tuân thủ theo các hướng dẫn của hãng hàng không theo quy định pháp luật và Điều lệ vận chuyển của hãng hàng không.

Căn cứ khoản 1, khoản 2 Điều 148 Luật Hàng không dân dụng Việt Nam năm 2006, hành khách có nghĩa vụ thực hiện các quy định về bảo đảm an toàn hàng không, an ninh hàng không; thực hiện theo sự chỉ dẫn của người vận chuyển trong quá trình vận chuyển.

Theo đó, hành khách cố ý tự đổi chỗ ngồi trên máy bay là không tuân thủ hợp đồng vận chuyển đã thỏa thuận. Khi thành phần tổ bay nhắc nhở, hướng dẫn chỗ ngồi nhưng hành khách có một trong những hành vi như: từ chối thực hiện, phản kháng, gây mất trật tự,… thì sẽ bị coi là không thực hiện sự chỉ dẫn của người vận chuyển trong quá trình vận chuyển.

Như vậy, việc xử phạt đối với hành khách tự ý đổi chỗ ngồi trên máy bay là do hành vi này đã vi phạm thỏa thuận vận chuyển của hành khách và người vận chuyển; vi phạm nghĩa vụ về thực hiện theo sự chỉ dẫn của người vận chuyển trong quá trình vận chuyển theo quy định tại Điều 148 Luật Hàng không dân dụng Việt Nam.

Đối với quy định xử phạt hành vi tự ý đổi ghế trên máy bay, về dân sự, hành vi tự ý đổi chỗ ngồi trên máy bay là hành vi vi phạm hợp đồng của hành khách đối với người vận chuyển.

Theo đó, tùy theo nội dung hợp đồng đã giao kết mà hành khách có thể sẽ phải chịu các khoản tiền phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại hoặc các biện pháp áp dụng riêng của từng hãng hàng không theo Điều lệ của hãng và theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra, việc tự ý đổi chỗ ngồi của hành khách với hành khách khác cũng là đang xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khác. Người có hành vi xâm phạm có thể phải chịu các khoản bồi thường theo cơ chế bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng các quy định liên quan tại Chương XX Bộ luật Dân sự 2015 nếu đáp ứng các điều kiện về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo quy định pháp luật.

Về xử phạt hành chính, theo điểm a khoản 1 Điều 8 Nghị định 162/2018 quy định về vi phạm quy định về khai thác tàu bay thì hành vi “Không tuân theo hướng dẫn về bảo đảm trật tự, an ninh, an toàn hàng không, phòng chống dịch bệnh của thành viên tổ bay” sẽ bị phạt tiền từ 1-3 triệu đồng.