Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan hôm 23-10 cho biết ông đã yêu cầu Bộ Ngoại giao trục xuất các đại sứ của Mỹ và chín quốc gia phương Tây khác ở nước này vì đã yêu cầu trả tự do cho doanh nhân, nhà từ thiện Osman Kavala.
"Tôi đã đưa ra mệnh lệnh cần thiết cho ngoại trưởng của chúng tôi và nói những gì phải làm: 10 đại sứ này cần phải được trục xuất ngay lập tức" - ông Erdogan nói trong bài phát biểu ở Eskisehir.
"Họ sẽ biết và hiểu rõ Thổ Nhĩ Kỳ. Cho đến ngày họ không còn biết và hiểu về Thổ Nhĩ Kỳ, họ sẽ phải rời đi" - Tổng thống Erdogan nhấn mạnh trước sự cổ vũ của đám đông.
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan phát biểu trước những người ủng hộ ông tại Eskisehir, ngày 23-10. Ảnh: REUTERS
Theo hãng tin Reuters, bảy trong số các đại sứ bị ông Erdogan yêu cầu trục xuất là đại diện của các quốc gia đồng minh NATO (Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương) ở Thổ Nhĩ Kỳ.
Chính vì vậy, động thái này có thể sẽ tạo nên vết rạn nứt lớn nhất đối với quan hệ giữa Istanbul với các nước phương Tây trong khoảng thời gian 19 năm cầm quyền của ông Erdogan.
Các nước phương Tây đưa ra tuyên bố chung trước đó
Trong một tuyên bố chung vào ngày 18-10, đại sứ Canada, Đan Mạch, Pháp, Đức, Hà Lan, Na Uy, Thụy Điển, Phần Lan, New Zealand và Mỹ đã kêu gọi một giải pháp công bằng và nhanh chóng đối với vụ việc liên quan đến ông Kavala.
Theo đó, 10 đại sứ bị Bộ Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ triệu tập và bị cáo buộc là đưa ra những tuyên bố “vô trách nhiệm” và “chính trị hóa vụ ông Kavala”.
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan vẫy tay chào những người ủng hộ ông sau bài phát biểu tại Eskisehir, ngày 23-10. Ảnh: REUTERS
Doanh nhân Kavala bị giam trong tù suốt bốn năm sau khi bị buộc tội tài trợ cho các cuộc biểu tình trên toàn quốc vào năm 2013, cũng như liên quan đến một cuộc đảo chính thất bại vào năm 2016. Ông vẫn đang bị giam giữ trong khi chờ để được xét xử lại trong phiên tòa sắp tới vào ngày 26-11.
Những người ủng hộ ông Kavala tin rằng ông ta là một tù nhân chính trị, được nhắm mục tiêu cho hoạt động nhân quyền của ông ở Thổ Nhĩ Kỳ dưới thời Tổng thống Erdogan.
Phản hồi của các nước phương Tây
Hiện đại sứ quán Mỹ và Pháp cũng như Nhà Trắng vẫn chưa đưa ra bất kỳ bình luận nào trước tuyên bố của ông Erdogan. Phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết họ đã nhận được thông báo về vụ việc và đang liên hệ với Bộ Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ để giải quyết rõ ràng mọi chuyện.
Reuters dẫn một nguồn tin thân cận cho hay vẫn "chưa có hướng dẫn nào được đưa ra cho các đại sứ quán", thêm rằng một quyết định có thể sẽ được đưa ra tại cuộc họp nội các Thổ Nhĩ Kỳ vào ngày 25-10.
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan phát biểu trước những người ủng hộ ông tại Eskisehir, ngày 23-10. Ảnh: REUTERS
Chính quyền Na Uy cho biết đại sứ quán của họ không nhận được bất kỳ thông báo nào từ Istanbul. “Đại sứ của chúng tôi đã không làm bất cứ điều gì khiến mình bị trục xuất” - phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Na Uy Trude Maaseide tuyên bố.
"Chúng tôi sẽ tiếp tục kêu gọi Thổ Nhĩ Kỳ tuân thủ các tiêu chuẩn dân chủ và pháp quyền mà nước này đã cam kết tuân theo Công ước châu Âu về Nhân quyền" - bà Maaseide nói.
Trong khi đó, Chủ tịch Nghị viện châu Âu David Sassoli cho rằng “việc trục xuất mười đại sứ là một dấu hiệu cho thấy sự độc đoán của chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ. “Chúng tôi sẽ không bị đe dọa. Hãy trả tự do cho Osman Kavala” - ông Sassoli khẳng định.
Ngoại trưởng Đan Mạch Jeppe Kofod cho biết cơ quan của ông cũng chưa nhận được bất kỳ thông báo chính thức nào từ phía Istanbul, song vẫn đang liên lạc và thảo luận với các đối tác và đồng minh về vấn đề này.
"Chúng tôi sẽ tiếp tục bảo vệ các giá trị và nguyên tắc chung của mình, như cũng đã được thể hiện trong tuyên bố chung của các nước" - ông Kofod tuyên bố.
Một nguồn tin từ Bộ Ngoại giao Đức tiết lộ 10 quốc gia có các đại sứ bị yêu cầu trục xuất đang tiến hành tham vấn với nhau, Reuters đưa tin.
