Tờ Al Jazeera hôm 5-4 dẫn lời Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan cho biết một tuyên bố của các đô đốc về hưu cảnh báo về mối nguy hiểm từ kế hoạch xây dựng kênh đào mới ở Istanbul là một động thái ám chỉ “đảo chính chính trị”.
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan. Ảnh: Brendan McDermid/REUTERS.
“Nhiệm vụ của các đô đốc nghỉ hưu, gồm 104 người liên kết với nhau, là không công khai những lời tuyên bố gợi mở một cuộc đảo chính chính trị. Dù ở bất kỳ hoàn cảnh nào cũng không thể chấp nhận những nỗ lực diễn ra vào nửa đêm tại đất nước với lịch sử đầy rẫy những cuộc đảo chính như vậy từ các đô đốc nghỉ hưu. Chúng tôi không gọi đây là quyền tự do ngôn luận” - ông Erdogan cho biết.
Trước đó, các công tố viên Thổ Nhĩ Kỳ đã bắt giam 10 đô đốc về hưu và yêu cầu bốn người khác ra đầu thú vì đã ký tuyên bố ủng hộ hiệp định quản lý việc sử dụng eo biển Bosphorus và Dardanelles (Công ước Montreux), chỉ trích kế hoạch xây dựng kênh đào nối Biển Đen với Địa Trung Hải.
Các quan chức Thổ Nhĩ Kỳ cho biết tuyên bố của các đô đốc về hưu là một thách thức trực tiếp đối với chính phủ dân sự và gợi lên những can thiệp của quân đội trong quá khứ.
Bộ Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ cũng cho biết tuyên bố của các đô đốc "không có mục đích gì khác ngoài việc phá hoại nền dân chủ của chúng ta".
Vào tháng trước, quan chức Thổ Nhĩ Kỳ đã thông qua dự án phát triển tuyến đường vận chuyển dài 45km, nối Biển Đen với Địa Trung Hải. Dự án này tương đương với kênh đào Panama hoặc kênh Suez. Tuy nhiên kế hoạch dấy lên nghi vấn về cam kết của Thổ Nhĩ Kỳ đối với Công ước Montreux.
Công ước Montreux ký năm 1936 nhằm mục đích phi quân sự hóa Biển Đen bằng cách đặt ra các quy tắc thương mại và hải quân nghiêm ngặt về việc đi qua eo biển Bosphorus và Dardanelles dẫn đến Địa Trung Hải.
Các đô đốc về hưu lo lắng rằng việc xây dựng kênh đào mới sẽ khiến Thổ Nhĩ Kỳ từ bỏ công ước, có thể làm Nga tức giận và dẫn đến việc Thổ Nhĩ Kỳ mất đi vị thế trung lập trong khu vực đầy biến động.
“Quan điểm của chúng tôi là nên kiềm chế mọi lời lẽ hay hành động có thể khiến Công ước Montreux… trở thành vấn đề gây tranh cãi” - các đô đốc cho biết trong tuyên bố.
Đáp lại, Tổng thống Erdogan nói rằng việc liên kết giữa kế hoạch xây dựng kênh đào với Công ước Montreux là “hoàn toàn sai lầm” và khẳng định Thổ Nhĩ Kỳ không có ý định rút khỏi công ước. Tuy nhiên, ông nói thêm rằng con kênh “sẽ củng cố chủ quyền của chúng tôi”, điều ám chỉ việc rút khỏi công ước sau này.
Kênh đào Istanbul là tham vọng lớn nhất trong số những kế hoạch mà ông Erdogan gọi là “những dự án điên rồ” của mình.
