Trên thực tế có không ít trường hợp người dân tự ý xây nhà nhưng không xin phép. Những trường hợp không được miễn giấy phép xây dựng nhưng lại không có giấy phép hoặc xây sai giấy phép sẽ gặp nhiều rủi ro.
Theo luật sư Trần Vân Linh, đoàn luật sư TP.HCM, việc xây dựng không có giấy phép hoặc sai giấy phép sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính, buộc tháo dỡ phần xây dựng không phép, sai phép, gây tốn kém cho chủ đầu tư.
Ngoài ra, xây dựng không có giấy phép hoặc sai giấy phép sẽ không thực hiện được việc hoàn công sau khi xây dựng và không thể xin cấp, đổi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất.
Bên cạnh đó, xây dựng không phép nên không được chỉ dẫn của cơ quản quản lý nhà nước về xây dựng nên dễ lấn ranh sang thửa đất bên cạnh, từ đó phát sinh tranh chấp quyền sử dụng đất dẫn đến hậu quả phải khởi kiện ra toà án giải quyết. Điều này khiến cho việc xây dựng bị đình trệ và phải tháo dỡ phần xây dựng trên đất lấn ranh.
“Khi xây dựng nhà ở phải xin phép xây dựng trong trường hợp công trình thuộc nhóm phải xin phép xây dựng.
Khi khởi công xây dựng phải thông báo kịp thời, theo mẫu quy định cho cơ quan quản lý nhà nước ở địa phương nơi xây dựng công trình và cơ quan chuyên môn về xây dựng biết ngày khởi công để cơ quan xác định chính xác diện tích, ranh đất theo giấy phép xây dựng, tránh trường hợp lấn ranh sang thửa đất bên cạnh hoặc vi phạm lộ giới.
Trường hợp được miễn giấy phép xây dựng thì phải gửi thông báo và gửi kèm hồ sơ thiết kế xây dựng theo quy định…” - Luật sư Linh lưu ý.
Những trường hợp được miễn giấy phép xây dựng theo khoản 2 điều 89 Luật Xây dựng sửa đổi, bổ sung năm 2020:
Công trình bí mật nhà nước; công trình xây dựng khẩn cấp;
Công trình thuộc dự án sử dụng vốn đầu tư công được Thủ tướng Chính phủ, người đứng đầu cơ quan trung ương của tổ chức chính trị, VKSND tối cao, TAND tối cao, Kiểm toán nhà nước, Văn phòng Chủ tịch nước, Văn phòng Quốc hội, bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan trung ương của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và của tổ chức chính trị - xã hội, Chủ tịch UBND các cấp quyết định đầu tư xây dựng;
Công trình xây dựng tạm theo quy định tại Điều 131 của Luật này;
Công trình sửa chữa, cải tạo bên trong hoặc công trình sửa chữa, cải tạo mặt ngoài không tiếp giáp với đường trong đô thị có yêu cầu về quản lý kiến trúc; nội dung sửa chữa, cải tạo không làm thay đổi công năng sử dụng, không làm ảnh hưởng đến an toàn kết cấu chịu lực của công trình, phù hợp với quy hoạch xây dựng đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt;
Công trình quảng cáo không thuộc đối tượng phải cấp giấy phép xây dựng theo quy định của pháp luật về quảng cáo; công trình hạ tầng kỹ thuật viễn thông thụ động theo quy định của Chính phủ.
Công trình xây dựng nằm trên địa bàn hai đơn vị hành chính cấp tỉnh trở lên, công trình xây dựng theo tuyến ngoài đô thị phù hợp với quy hoạch xây dựng hoặc quy hoạch có tính chất kỹ thuật, chuyên ngành đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt;
Công trình xây dựng đã được cơ quan chuyên môn về xây dựng thông báo kết quả thẩm định thiết kế xây dựng triển khai sau thiết kế cơ sở đủ điều kiện phê duyệt thiết kế xây dựng và đáp ứng các điều kiện về cấp giấy phép xây dựng theo quy định của Luật này.
Nhà ở riêng lẻ có quy mô dưới 07 tầng thuộc dự án đầu tư xây dựng khu đô thị, dự án đầu tư xây dựng nhà ở có quy hoạch chi tiết 1/500 đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt;
Công trình xây dựng cấp IV, nhà ở riêng lẻ ở nông thôn có quy mô dưới 07 tầng và thuộc khu vực không có quy hoạch đô thị, quy hoạch xây dựng khu chức năng hoặc quy hoạch chi tiết xây dựng điểm dân cư nông thôn; công trình xây dựng cấp IV, nhà ở riêng lẻ ở miền núi, hải đảo thuộc khu vực không có quy hoạch đô thị, quy hoạch xây dựng khu chức năng; trừ công trình, nhà ở riêng lẻ được xây dựng trong khu bảo tồn, khu di tích lịch sử - văn hóa.
