Sở QHKT TP.HCM vừa có báo cáo về Đề án nhánh “Định hướng phát triển hạ tầng đô thị các huyện ngoại thành TP.HCM” (thuộc đề án "Đầu tư - Xây dựng các huyện thành quận (hoặc thành phố thuộc TP.HCM)".
Tăng trưởng đất đai nhanh hơn tăng dân số
Cụ thể, theo báo cáo của đề án về hiệu quả sử dụng nguồn lực gắn với cấu trúc đất đai và lao động của các huyện (Hóc Môn, Bình Chánh, Củ Chi, Nhà Bè, Cần Giờ), tăng trưởng dân số, tăng trưởng sản lượng (GDP) và chuyển dịch đất đai (gộp cả nhà ở và công trình xây dựng khác) cho thấy đất đai đang chuyển dịch nén 5 huyện này.
"Tăng trưởng đất đai nhanh hơn tăng trưởng dân số cho thấy có tình trạng đầu cơ hoặc sử dụng đất chưa hiệu quả" - báo cáo của đề án nêu.
Sở QHKT TP cũng cho biết một số vùng ven đã gần hình thành vành đai đô thị "ngủ" (tức về đêm các khu vực vùng ven này ít sáng đèn hơn trung tâm TP.HCM) và có mật độ dịch vụ thấp hơn.
Báo cáo cũng nêu khu đô thị Tây Bắc (huyện Củ Chi) cần hơn 70 phút để tiếp cận đến lõi trung tâm cũ, còn Cần Thạnh (huyện Cần Giờ) cần tới 120 phút.
Nhìn chung, với cấu trúc không gian hiện tại, các khu vực không tiếp cận được lõi trung tâm trong vòng 60 phút chưa thể thu hút đầu tư và phát triển bứt phá, còn các khu vực bên trong khu vực tiếp cận này tại vùng ven dễ trở thành đô thị "ngủ" trừ khi có động lực tăng trưởng đủ lớn.
Báo cáo cho biết quá trình mở rộng TP.HCM hơn 20 năm qua đã hình thành khu vực nội thành (vùng lõi, đô thị hiện hữu, đô thị mở rộng) có diện tích rất lớn so với trước đây (gần 500km2 so với 100km2 trước đó). Các huyện ngoại thành cũng đã chuyển đổi diện tích đất đai lên tới trên 120km2 (bằng 1/4 diện tích nội thành hiện hữu).
Về định hướng phát triển theo chiến lược ứng phó biến đổi khí hậu, đồng thời, diện tích các dự án đã được phê duyệt ở ngoại thành cũng lên tới 500km2 với các chức năng như khu công nghiệp, khu đô thị, khu du lịch và các khu chức năng khác.
"Quỹ đất thuận lợi cho xây dựng giai đoạn sắp tới ngày càng hạn hẹp. Trừ khu đô thị và công nghiệp Tây Bắc đã quy hoạch phát triển đô thị - công nghiệp chưa triển khai, các khu vực ngoại thành nếu chưa bê tông hóa thì hầu hết nằm ở khu vực ít thuận lợi hoặc không thuận lợi xây dựng" - báo cáo khẳng định.
Theo đó, nếu lựa chọn cách làm thông thường là tôn nền và bê tông hóa diện rộng khu vực này, rủi ro sụt lún, ngập lụt có thể lan tới cả khu vực nội thành trong bối cảnh tần suất trận mưa cường độ lớn ngày càng gia tăng trong xu hướng biến đổi khí hậu cực đoan.
Về đầu tư, tổng nguồn lực được phân bổ cho đầu tư hạ tầng cho các huyện ngoại thành cho giai đoạn 2021- 2030 dự kiến là 91.000 tỉ đồng, đồng thời đem lại cơ hội thu hút đầu tư tư nhân là 110.000 tỷ, tổng cộng là khoảng 200.000 tỉ đồng (8 tỉ USD).
Nhu cầu vốn đầu tư phát triển tại chỗ (chưa tính hạ tầng kết nối nhanh) cho phát triển huyện ngoại thành trong giai đoạn 2021-2030 (dân số tăng thêm 1,4 triệu, cải thiện hạ tầng hiện hữu cho 2,1 triệu người) nhu cầu dự kiến là 10 tỉ USD.
 |
| Một khu đất đang kêu gọi đầu tư ở huyện Củ Chi. Ảnh: KIÊN CƯỜNG |
Bứt phá với đô thị tiên phong
"Ngoại trừ huyện Nhà Bè đang dần tiệm cận với đô thị loại II, thì 4 huyện còn lại hướng đến đô thị loại III, riêng huyện Bình Chánh đã gần đạt được đô thị loại III. Việc giải quyết các vấn đề về giao thông kết nối có thể xem là nhiệm vụ xương sống tạo bước đệm cho sự phát triển lan tỏa đột phá" - báo cáo nêu.
Ngoài ra, báo cáo cũng đánh giá về yêu cầu phát triển "bứt phá" của các huyện: việc này gắn với các trung tâm thứ cấp theo mô hình đô thị tiên phong (edge city). Tuy nhiên, các edge city tại vùng ven xa như khu đô thị Tây Bắc Củ Chi hay Cần Thạnh phụ thuộc vào việc có thể đẩy nhanh tiến độ các dự án kết nối nhanh (đường sắt đô thị, đường vành đai, và đường cao tốc) hay không.
Đô thị cảng Hiệp Phước có tiềm năng, được quy hoạch, và ở vị trí gần hơn nhưng vẫn cũng cần hiện thực hóa kết nối nhanh dọc (đường sắt đô thị và đường sắt quốc gia) và kết nối ngang (vành đai 4) để thu hút đầu tư và các dự án lớn.
"Huyện Bình Chánh có cơ hội phát triển khu Tây trở thành edge city nếu nhìn từ quỹ đất và vị trí, nhưng thiếu kết nối nhanh, hệ sinh thái các ngành gia công có giá trị gia tăng thấp cản trở khả năng vươn lên tầm cao", báo cáo phân tích.
