Mừng tuổi đầu năm vốn là nét đẹp văn hóa, gửi gắm lời chúc may mắn và bình an trong những ngày Tết.
Tuy nhiên, khi việc lì xì được gắn với “lệ làng” kèm mức tiền ấn định hoặc mang tính bắt buộc, không ít người cảm thấy áp lực, thậm chí e ngại nếu không thực hiện theo.
Vậy hành vi “ép” mừng tuổi như vậy có phù hợp với quy định pháp luật hay không?
Luật sư Lê Hữu Nghĩa, Đoàn Luật sư TP.HCM cho rằng tục mừng tuổi đầu năm đã tồn tại từ lâu đời và được xem là một nét đẹp trong đời sống văn hóa của người Việt. Phong bao lì xì không đơn thuần mang giá trị vật chất mà gửi gắm lời chúc may mắn, bình an cho năm mới. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, tập tục này bị biến tướng khi xuất hiện hành vi ép buộc người khác phải mừng tuổi, làm mất đi ý nghĩa tốt đẹp vốn có.
Về bản chất pháp lý, mừng tuổi được xem là một giao dịch dân sự theo quy định tại Điều 116 Bộ luật Dân sự 2015.
Pháp luật dân sự đặt ra nguyên tắc cơ bản: “Cá nhân, pháp nhân xác lập, thực hiện, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của mình trên cơ sở tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận” (khoản 2 Điều 3 Bộ luật Dân sự 2015). Đồng thời, một trong những điều kiện để giao dịch dân sự có hiệu lực là chủ thể tham gia giao dịch hoàn toàn tự nguyện (điểm b khoản 1 Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015).
Như vậy, việc ép buộc người khác phải mừng tuổi đã vi phạm nguyên tắc tự do, tự nguyện trong giao dịch dân sự. Trong trường hợp có sự cưỡng ép, giao dịch có thể bị xem xét vô hiệu theo quy định của pháp luật.
Không chỉ dừng ở quan hệ dân sự, nếu cá nhân lợi dụng dịp Tết, dùng thủ đoạn hoặc tạo ra hoàn cảnh nhằm buộc người khác phải đưa tiền, tài sản trái quy định pháp luật, hành vi này còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính.
Cụ thể, điểm b khoản 2 Điều 18 Nghị định 282/2025 quy định phạt tiền từ 3-5 triệu đồng đối với hành vi “dùng thủ đoạn hoặc tạo ra hoàn cảnh để buộc người khác đưa tiền, tài sản trái quy định của pháp luật”. Ngoài ra, người vi phạm còn bị buộc trả lại tài sản cho chủ sở hữu hợp pháp theo điểm b khoản 4 Điều 18 của Nghị định này.
Từ góc độ pháp lý, có thể khẳng định mừng tuổi phải xuất phát từ sự tự nguyện. Mọi hành vi ép buộc không chỉ làm méo mó một nét đẹp văn hóa truyền thống mà còn tiềm ẩn nguy cơ vi phạm pháp luật.
Trao may mắn, đừng trao áp lực
Lì xì là phong tục đầu năm, khi mọi người trao nhau phong bao đỏ như một cách gửi gắm lời chúc may mắn, bình an và khởi đầu hanh thông cho năm mới.
Tuy nhiên bất kỳ phong tục nào khi bị “định lượng” cứng nhắc đều có nguy cơ mất đi tính linh hoạt, vốn là cốt lõi của văn hóa dân gian. Tục mừng tuổi vốn được xây dựng trên tinh thần tự nguyện, tùy tâm, tùy khả năng và tùy mối quan hệ. Khi xuất hiện những “mức chuẩn” ngầm hoặc quy định cụ thể về số tiền phải mừng, phong tục này dễ bị chuyển từ một biểu tượng tinh thần sang áp lực tài chính. Người có hoàn cảnh khó khăn có thể ngại ngần khi đi chúc Tết; trẻ nhỏ dễ nảy sinh tâm lý so sánh, hơn thua; còn người lớn thì thay vì chú trọng lời chúc đầu xuân lại quan tâm đến mệnh giá trong phong bao.
Một phong tục đẹp không nên khiến con người bước vào năm mới với tâm thế lo lắng. Khi lì xì bị xem như “nghĩa vụ” hay “lệ làng” bắt buộc, giá trị nhân văn ban đầu như tinh thần “trao may, nhận lộc” trong khả năng của mỗi người sẽ bị mai một. Và khi đó, Tết khó còn giữ được sự vui tươi, đầm ấm vốn có.
ThS NGUYỄN THÀNH ĐẠT, giảng viên Trường Đại học Văn Hiến
Đừng để niềm vui ngày Tết thành vi phạm vì pháo tự chế
(PLO)- Loại pháo duy nhất người dân được phép sử dụng là pháo hoa. Mọi hành vi liên quan đến pháo nổ tự chế đều vi phạm pháp luật.
