Những ngày Tết, sau các buổi tiệc tất niên, họp mặt gia đình hay bạn bè, không ít người rơi vào tình huống “đã uống thì không dám lái”. Giữa lúc taxi khan hiếm, xe công nghệ quá tải, giải pháp nhờ người khác lái xe hộ trở thành lựa chọn quen thuộc của nhiều gia đình.

Tuy nhiên, không phải cứ giao chìa khóa cho người khác là mọi rủi ro pháp lý được xóa bỏ, bởi trách nhiệm có thể vẫn quay lại với chính chủ xe nếu việc giao xe không đúng quy định.

Luật sư Hoàng Thị Hồng Lĩnh, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho biết Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ và các văn bản hướng dẫn nghiêm cấm điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn.

Dịp Tết, CSGT sẽ tăng cường kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp vượt quá giới hạn. Vì vậy, người dân vui Tết nhưng phải đảm bảo tinh thần đã uống rượu bia thì không lái xe để bảo đảm an toàn cho bản thân và cộng đồng.

Một giải pháp cho tình huống này mà nhiều người nghĩ tới là nhờ người khác lái xe hộ đưa về nhà sau khi tham gia các buổi tiệc. Việc này có thể là nhờ người thân, bạn bè tới lái hộ xe chở về, hoặc nhờ các dịch vụ như “Bạn uống tôi lái”...

Theo luật sư Hồng Lĩnh, pháp luật không cấm việc nhờ người khác lái xe hộ, nhưng việc này chỉ đảm bảo quy định pháp luật khi người lái hộ đáp ứng đầy đủ điều kiện điều khiển phương tiện theo luật định.

Theo đó, người lái hộ phải đáp ứng các điều kiện sau:

Có giấy phép lái xe phù hợp với loại xe (không bị tước quyền lái xe, bằng vẫn còn giá trị);

Không ở tình trạng say xỉn, có nồng độ cồn vượt quá giới hạn cho phép trong máu hoặc hơi thở.

Phải đáp ứng đầy đủ điều kiện khác theo pháp luật giao thông (độ tuổi, không sử dụng chất kích thích cấm…).

Ngoài ra, người thuê lái hộ cần luôn mang theo bên mình chứng nhận đăng ký xe; Chứng nhận kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với xe cơ giới theo quy định của pháp luật; Chứng nhận bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới.

Trong trường hợp giao xe cho người không đủ điều kiện nêu trên, khi xảy ra vi phạm hoặc tai nạn giao thông thì chủ xe vẫn phải chịu trách nhiệm, có thể phát sinh các trách nhiệm pháp lý:

Thứ nhất, bị xử phạt hành chính. Nếu chủ xe giao phương tiện cho người không đủ điều kiện lái (không bằng lái, đang say rượu…) là đã vi phạm pháp luật, sẽ bị xử phạt hành chính theo điểm i khoản 14 Điều 32 Nghị định 168/2024 với mức phạt tiền từ 28 - 30 triệu đồng đối với cá nhân, từ 56 - 60 triệu đồng đối với tổ chức (là chủ xe ô tô).

Thứ hai, trách nhiệm hình sự. Trường hợp nghiêm trọng hơn, nếu biết người được giao xe không đủ điều kiện mà vẫn giao, dẫn đến tai nạn gây hậu quả nghiêm trọng (chết người, thương tích nặng, thiệt hại lớn về tài sản), chủ xe có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội giao cho người không đủ điều kiện điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ theo Điều 264 BLHS. Ở tội danh này, mức hình phạt cao nhất có thể lên đến 7 năm tù và còn có thể bị phạt tiền.

Thực tiễn cho thấy, khi giải quyết các vụ việc hình sự liên quan đến hành vi này, cơ quan tiến hành tố tụng thường đánh giá yếu tố chủ xe “biết” hoặc “phải biết” người lái hộ không đủ điều kiện điều khiển phương tiện giao thông. Điều này cho thấy pháp luật không chấp nhận tâm lý tôi không trực tiếp lái nên không chịu trách nhiệm.

Bên cạnh đó, chủ xe còn có thể phải liên đới bồi thường thiệt hại cho người bị hại nếu có thiệt hại do hành vi vi phạm gây ra.

“Không nên coi việc nhờ lái hộ là giải pháp an toàn tuyệt đối về mặt pháp lý, cần chắc chắn người lái có đầy đủ điều kiện (giấy phép, không vi phạm nồng độ cồn, thể trạng đủ sức khỏe). Trường hợp đã uống rượu bia, giải pháp an toàn nhất vẫn là sử dụng taxi, xe công nghệ hoặc phương tiện công cộng” - luật sư Hồng Lĩnh nói.