Hạ đường huyết được coi là một biến chứng không thể tránh mà mỗi người bệnh tiểu đường đều bị ít nhất 1 lần trong đời. Tình trạng này có thể nhẹ nhưng cũng có thể nặng, có thể chỉ thoáng qua nhưng cũng có thể kéo dài, có thể ít gặp nhưng cũng có thể thường xuyên.

Hậu quả của tình trạng này có thể không đáng kể, nhưng đôi khi lại gây sa sút trí tuệ, thậm chí dẫn đến tử vong.

Do đó, các bệnh nhân mắc bệnh tiểu đường và người nhà đều cần biết cách phát hiện và xử trí hạ đường huyết tại nhà.

Tuy nhiên, một nghiên cứu mới thực hiện trên những người bị hạ đường huyết (đa phần là nặng) được đưa vào cấp cứu tại Bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội, cho kết quả khá buồn. Đó là trên 80% bệnh nhân tiểu đường không nắm được thế nào là hạ đường huyết và cũng không biết cách xử trí.

Dưới đây là 10 lưu ý mà người bệnh tiểu đường cần biết.

• Hạ đường huyết là khi nồng độ glucose máu < 4,0 mmol/L.

• Đói chưa chắc đã là hạ đường huyết. Vì vậy, để chắc chắn thì người bệnh buộc phải đo đường huyết mao mạch hoặc tĩnh mạch. Tuy nhiên, nếu đói nhiều mà không đo được thì người bệnh nên xử trí như bị hạ đường huyết thực sự.

• Hạ đường huyết nhẹ là khi bệnh nhân có triệu chứng đói, run chân tay, đổ mồ hôi, tim đập nhanh, glucose máu > 3,0 mmol/L.

• Hạ đường huyết nặng là khi glucose máu < 2,3 mmol/L hoặc bệnh nhân có xuất hiện rối loạn ý thức, hôn mê. Khi bệnh nhân tiểu đường hôn mê thì đầu tiên cần nghĩ ngay rằng đó là hôn mê do bị hạ đường huyết.

• Một số bệnh nhân có thể bị hạ đường huyết, có thể rất thấp, nhưng không có triệu chứng. Đó thường là những người đã bị hạ đường huyết nhiều lần, có nghiện rượu, có suy thận, có biến chứng thần kinh tự động...

• Nguyên nhân phổ biến của hạ đường huyết là do dùng các thuốc như insulin và/hoặc thuốc nhóm sulfonylurea (như glibenclamide, gliclazide, glimepiride). Người tiêm nhiều mũi insulin (3-4 mũi/ngày) là người có nguy cơ hạ đường huyết cao nhất.

• Những hành động sau làm tăng nguy cơ bị hạ đường huyết: Ăn chậm sau khi tiêm insulin, ăn ít hơn hoặc bỏ bữa ăn, tập thể dục nhiều hơn thường ngày, uống rượu...

• Người có nguy cơ cao bị hạ đường huyết là người gầy, người cao tuổi, người có xơ gan hay suy thận hay suy thượng thận.

• Người bị hạ đường huyết nhẹ và còn tỉnh thì nên ăn/uống các đồ ngọt có nhiều glucose như nước đường, nước hoa quả có đường, sữa có đường, bánh kẹo. Sau 15 phút cần đo lại glucose máu xem đã tăng lên ngưỡng an toàn hay chưa; sau đó cần ăn thêm cơm, mỳ (có tinh bột)... để ổn định đường huyết.

• Người bị hạ đường huyết nặng hoặc hôn mê cần được đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất, nơi có thể được truyền glucose tĩnh mạch. Trong trường hợp này, người nhà không nên cho người bệnh ăn hoặc uống bất cứ thứ gì vì nguy cơ sặc vào phổi, cùng với đó là nhớ mang theo đơn thuốc mà bệnh nhân đang dùng. Đặc biệt, người nhà cần báo ngay cho nhân viên y tế tiếp đón rằng bệnh nhân mắc bệnh tiểu đường.

TS.BS NGUYỄN QUANG BẢY

Trưởng khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội