Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa công bố đợt giảm lãi suất điều hành thứ 3 trong năm nay.
Hiện các ngân hàng thương mại đang rất dồi dào thanh khoản, hầu như không có nhu cầu vay vốn từ NHNN. Trong 9 tháng đầu năm 2020, mặc dù lượng bơm/hút ròng của NHNN gần như bằng 0 nhưng một lượng tiền đồng khá lớn đã được đẩy vào hệ thống ngân hàng thông qua việc mua vào ngoại tệ của NHNN, nâng dự trữ ngoại hối lên mức kỷ lục là 92 tỷ USD.
Tuy nhiên, theo Công ty chứng khoán SSI, một trong những nguyên nhân chính khiến tiền đồng dư thừa trong hệ thống là do đầu ra tín dụng yếu. Số liệu cập nhật mới đây của Tổng cục Thống kê cho thấy tính đến ngày 22-9, trong khi huy động vẫn tăng trưởng khá tốt (đạt 7,7%) thì tăng trưởng tín dụng chỉ là 5,12% so với đầu năm, thấp hơn nhiều cùng kỳ 2019 là 8,79% và còn cách xa mục tiêu của NHNN (ban đầu là 14%, sau điều chỉnh là 10%).
Thực tế, trong 4 tháng gần đây, NHNN tạm ngừng các giao dịch trên thị trường mở và lãi suất trên liên ngân hàng duy trì ở mức rất thấp, chỉ 0,1-0,5%/năm với kỳ hạn qua đêm và 0,2% - 0,7%/năm với kỳ hạn 1 tuần, vẫn thấp hơn rất nhiều các lãi suất vay vốn mới từ NHNN.
Chỉ tính từ đầu tháng 5 đến nay, lãi suất tiền gửi đã giảm mạnh từ 1,2 - 2,5%/năm ở nhiều kỳ hạn. Hiện lãi suất tiền gửi kỳ hạn từ 1 đến dưới 6 tháng phổ biến ở mức 3 - 3,8%/năm.
Thậm chí một số ngân hàng chỉ huy động với mức lãi suất từ 2,2 - 2,5%/năm, tức là thấp hơn nhiều so với trần lãi suất mới của NHNN qui định.
Theo các chuyên gia tài chính của Công ty Chứng khoán SSI, lãi suất tiền gửi trên thị trường sẽ không thay đổi nhiều sau quyết định của NHNN. Yếu tố chính tác động đến lãi suất tiền gửi thời gian tới vẫn là đầu ra tín dụng và kỳ vọng lãi suất tiền gửi sẽ giảm thêm 0,1 - 0,3%/năm trong quý 4/2020.
Ảnh hưởng trực tiếp nhất đến thị trường trong nhóm các lãi suất điều hành này là lãi suất cho vay kỳ hạn ngắn bằng VND với 5 nhóm ngành ưu tiên (nông nghiệp, xuất khẩu, doanh nghiệp vừa và nhỏ, công nghiệp phụ trợ, công nghệ cao).
Trong 9 tháng đầu năm 2020, mặc dù trần lãi suất này đã được giảm 2 lần, tổng cộng 1%, nhưng tăng trưởng tín dụng của nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ, nông nghiệp và xuất khẩu chỉ khoảng 3-4%, thấp hơn mức tăng trưởng chung.
Trong năm 2019, tỷ trọng cho vay 5 nhóm ngành ưu tiên chiếm hơn 42% tổng dư nợ toàn hệ thống. Dựa trên tỷ lệ cho vay ngắn hạn/tổng dư nợ trung bình của các ngân hàng thương mại tính đến ngày 30-6-2020 là 50%, ước tính tỷ lệ cho vay ngắn hạn với 5 nhóm ngành ưu tiên hiện dao động từ 20-25% tổng dư nợ hệ thống (tương đương khoảng 1,7 - 2,1 triệu tỷ đồng).
Giả sử các khoản nợ này được điều chỉnh giảm 0,5%/năm theo trần lãi suất mới, từ năm sau, người đi vay có thể giảm được từ 8,5 - 10,7 nghìn tỷ đồng chi phí lãi vay.
Tuy nhiên, trần lãi suất mới chỉ áp dụng với các khoản giải ngân mới hoặc các khoản vay đến kỳ điều chỉnh lãi suất nên số dư nợ được điều chỉnh giảm lãi suất trong quý 4/2020 sẽ khá ít, ảnh hưởng đến lợi nhuận các ngân hàng thương mại trong năm 2020 là không đáng kể.
