Tết Nguyên đán và ngày vía Thần Tài từ lâu không chỉ là thời điểm sum họp mà còn gắn liền với thói quen mua vàng cầu may, gửi gắm kỳ vọng về một năm sung túc, hanh thông.

Trong tâm thức người Việt, vàng vừa là tài sản tích trữ, vừa mang ý nghĩa phong thủy, biểu trưng cho sự phú quý và bền vững.

Thế nhưng, bước sang năm 2026, khi các quy định mới về quản lý thị trường vàng chính thức có hiệu lực, việc mua vàng đầu năm không còn đơn thuần là chuyện “tiền trao cháo múc”, mà đòi hỏi người mua phải hiểu và tuân thủ những nguyên tắc pháp lý nhất định để bảo vệ chính mình.

Luật sư Phan Mậu Ninh, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho biết kể từ ngày 9-2-2026, Nghị định 340/2025 (quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng) bắt đầu có hiệu lực, tạo ra sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng của người dân.

Giờ đây, niềm vui mua vàng đầu năm phải đi kèm với sự hiểu biết về pháp luật để tránh những rắc rối không đáng có. Điểm mà người dân cần lưu ý chính là ngưỡng thanh toán 20 triệu đồng.

Theo khoản 10 Điều 4 Nghị định 24/2012 (quy định về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, được sửa đổi bởi Nghị định 232/2025), mọi giao dịch mua bán vàng có tổng giá trị từ 20 triệu đồng trở lên trong ngày bắt buộc phải thực hiện thông qua tài khoản ngân hàng, không được thanh toán bằng tiền mặt.

Trong thực tế, nhiều người dân vẫn có thói quen mua vàng tại các cửa hàng nhỏ lẻ gần nhà hoặc mua lại của cá nhân theo hình thức "trao tay" cho nhanh gọn. Theo luật sư, đây chính là kẽ hở tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý và kinh tế.

Thứ nhất, người mua có nguy cơ mua phải vàng giả, vàng kém chất lượng; khi không có hóa đơn, chứng từ hợp lệ, người mua gần như không có cơ sở pháp lý để khiếu nại hoặc yêu cầu bồi thường khi xảy ra tranh chấp.

Thứ hai, pháp luật quy định rất rõ chỉ những doanh nghiệp được Ngân hàng Nhà nước cấp phép mới được kinh doanh vàng miếng. Việc mua bán vàng miếng tại các cơ sở không đủ điều kiện pháp lý không chỉ khiến người bán bị xử phạt, mà người mua cũng có thể đối mặt với nguy cơ bị tịch thu tang vật, gây thiệt hại trực tiếp về tài sản.

Thứ ba, việc mua vàng không có hóa đơn điện tử còn khiến người dân gặp khó khăn trong việc chứng minh nguồn gốc tài sản hợp pháp, nhất là trong bối cảnh các quy định về phòng, chống rửa tiền ngày càng được siết chặt. Điều này đặc biệt bất lợi nếu người dân có nhu cầu bán lại, cầm cố hoặc sử dụng vàng cho các giao dịch tài chính sau này.

Để việc mua vàng cầu may đầu năm 2026 diễn ra an toàn và đúng pháp luật, luật sư khuyến cáo người dân cần ghi nhớ một số nguyên tắc quan trọng.

Trước hết, với các giao dịch từ 20 triệu đồng trở lên, người mua nên chủ động chuyển khoản hoặc thanh toán không dùng tiền mặt thông qua Mobile Banking hoặc thẻ ngân hàng, coi đây là thói quen tất yếu trong bối cảnh pháp luật mới.

Bên cạnh đó, người dân cần “chọn mặt gửi vàng”, chỉ giao dịch tại các doanh nghiệp đã được Ngân hàng Nhà nước cấp phép kinh doanh vàng miếng. Việc ham rẻ, tiện đường hoặc cả tin mua bán tại các điểm không đủ điều kiện pháp lý có thể khiến người mua gánh rủi ro lớn hơn nhiều lần so với lợi ích trước mắt.

Một nguyên tắc không kém phần quan trọng là luôn yêu cầu hóa đơn điện tử khi mua vàng. Đây không chỉ là căn cứ pháp lý để bảo vệ quyền lợi của người mua mà còn là “giấy thông hành” cần thiết cho các giao dịch bán lại, cầm cố hoặc kê khai tài sản trong tương lai.

Đặc biệt, luật sư lưu ý người dân tuyệt đối không sử dụng vàng làm phương tiện thanh toán cho các giao dịch mua bán hàng hóa, dịch vụ khác như trả tiền mua đất, mua xe... Đây là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm và có thể bị xử phạt rất nặng theo Nghị định 340/2025, dù xuất phát từ thỏa thuận tự nguyện giữa các bên.