Khi mùa mưa bắt đầu, số ca viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang có xu hướng tăng mạnh trong cộng đồng.

Theo các chuyên gia y tế đây là bệnh lý da liễu phổ biến nhưng nếu không xử lý đúng cách có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho da.

Hiểu đúng về nguyên nhân gây bệnh

Kiến ba khoang gây bệnh không phải là đốt. Vì lý do nào đó, con kiến chết, dập nát, dịch tiết ra, dính vào da hay qua tay gây ra viêm da tiếp xúc tại chỗ gây rát, ngứa. Bệnh nhân gãi, dịch dính tay, dính vào vùng da khác, sẽ gây viêm da tiếp xúc gián tiếp tiếp theo...có thể nhiều chỗ trên cơ thể.

Trong cơ thể kiến ba khoang có chứa nội độc tố pederin (C24H43O9N), độc tính mạnh gấp 12-15 lần nọc của rắn hổ nhưng do lượng tiếp xúc nhỏ và chỉ ở ngoài da nên không đủ gây chết người như nọc rắn.

Loại kiến gây bệnh thường vào mùa mưa (đặc biệt là đầu mùa mưa) ở trong Nam, ngoài Bắc thường gặp kiến ba khoang vào mùa thu.

Triệu chứng lâm sàng dễ nhận biết

Tổn thương cơ bản có dạng dát đỏ, thành đám, thành vệt, theo chiều tay quệt, nền hơi cộm, trên có mụn nước hoặc mụn mủ nhỏ li ti ở giữa, có vùng hơi lõm màu vàng nâu, hình tròn hoặc bầu dục.

Viêm da thường xuất hiện ở vùng hở trên cơ thể như mặt, cổ, ngực, gáy, vai, tay. Thương tổn tiếp tục xuất hiện dù không còn sự hiện diện của kiến ba khoang nếu chúng ta ngứa gãi quệt ra vùng da lành, đặc biệt là các vùng nếp gấp.

Người bị đốt có cảm giác rát bỏng, nhức, ngứa tại chỗ, thương tổn trên diện rộng có thể gây ra sốt nhẹ, nổi hạch lân cận. Nguy cơ hoại tử nếu điều trị sai cách, mức độ hoại tử là rất mạnh, do nội độc tố Pederin của kiến 3 khoang.

Nếu không điều trị, vết loét có thể lấn sâu xuống hạ bì, tạo nên vết loét tạo sẹo sau khi lành vết thương (giống như các mức độ của bỏng). Hoặc dùng các dung dịch sát trùng có cồn cũng tạo nên vết thương hoại tử sâu hơn.

Tùy theo mức độ, nhưng nhìn chung thường điều trị khoảng 1 tuần là khỏi. Sau điều trị không để lại sẹo nếu phát hiện sớm và điều trị trước 3 ngày.

Thuốc điều trị là kháng sinh nhóm nhạy cảm đáp ứng với da, như nhóm cycline - kháng histamine - Corticoide: methylprednisolon 8-12 mg/ ngày - viên kẽm - vitamin B2 - kem thoa; hỗn hợp có thành phần kháng sinh và corticoide (tùy theo cân nặng và tuổi mà chúng ta dùng liều lượng phù hợp).

Phòng ngừa hiệu quả

Đề phòng côn trùng bay vào nhà, người dân hạn chế mở cửa, nên buông rèm cửa hoặc làm lưới ngăn côn trùng ở khu vực cửa, lỗ thông khí, nhất là nơi ở gần cây cối, cánh đồng... khi thắp đèn.

Người dân nên ngủ trong màn, tránh đứng dưới bóng đèn sáng nơi công cộng, chú ý khi làm việc dưới ánh đèn vì kiến ba khoang rất hay xuất hiện ở nơi có đèn sáng, nếu có thể thì bật đèn ban công, hành lang để thu hút kiến ba khoang ra ngoài nhà và diệt.

Người dân nên vệ sinh môi trường, phát quang bụi rậm, cây cỏ, giũ mạnh khăn mặt, quần áo trước khi dùng. Khi đi làm việc trên đồng ruộng, nhất là vào mùa mưa bão, cần dùng phương tiện bảo hộ lao động (như quần áo dài tay, đội mũ, nón, khẩu trang, đi ủng).

Nếu đã tiếp xúc (hoặc nghi ngờ tiếp xúc) với kiến ba khoang, mọi người không nên dùng tay trần để bắt, giết, miết kiến ba khoang. Bắt kiến ba khoang ra khỏi da bằng cách thổi hoặc đặt một tờ giấy cho kiến bò lên và lấy ra khỏi người.

Khi tiếp xúc với kiến ba khoang, đeo găng tay hoặc dùng giấy mềm lót. Nếu lỡ tay đập hoặc chà xát kiến ba khoang trên da thì người dân phải nhanh chóng rửa sạch nơi tiếp xúc bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý; tránh đưa tay đã tiếp xúc với kiến chạm vào các vùng da khác.

Khi bắt đầu thấy rát ở một vùng da có thể rửa vùng đó bằng nước muối loãng, xà phòng... Tuyệt đối không được dùng thuốc sát trùng có chứa I-ốt, cồn, vì nó sẽ làm vết thương nặng thêm.

Ths.BS LƯƠNG TRƯỜNG SƠN, nguyên Phó Viện trưởng Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng TP.HCM