Mạnh dạn từ bỏ tư duy cũ để bước ra biển lớn

LTS: Trong bối cảnh, các doanh nghiệp nhà nước đang nắm giữ nhiều nguồn lực to lớn nhưng lại thiếu cơ chế để bứt phá, Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị ra đời, mang tư duy chuyển mạnh từ quản lý đơn thuần sang kiến tạo phát triển. Đây là bước ngoặt thể chế định nghĩa lại nguồn lực quốc gia, nhằm đảm bảo kinh tế nhà nước trở thành những “sếu đầu đàn”, đủ sức đưa nền kinh tế Việt Nam vươn ra thế giới.

* * *

Ngày 6-1-2026, Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước. Nghị quyết này chính thức đưa không gian ngầm, dữ liệu số vào danh mục tài sản quốc gia, giúp khối doanh nghiệp công chuyển mình kiến tạo, dẫn dắt hội nhập.

Đổi mới công nghệ, tạo đà “sếu đầu đàn” bứt phá

Trong một thời kỳ dài, tư duy quản lý tài nguyên quốc gia thường xuyên bị đóng khung ở những khối tài sản vật chất hữu hình như quỹ đất đai, khoáng sản thô hay nguồn ngân sách trung ương phân bổ hằng năm. Khi nền kinh tế vĩ mô toàn cầu bước sang kỷ nguyên số hóa với tốc độ vũ bão, việc thâm dụng các nguồn lực truyền thống dần bộc lộ nhiều điểm nghẽn cốt lõi, làm chậm nhịp tiến của toàn bộ bộ máy. Đón đầu luồng sinh khí mới mẻ từ quyết sách của Trung ương, nhiều tập đoàn và tổng công ty chủ lực đã chủ động bỏ tư duy cũ, tự tin ứng dụng kỹ thuật tiên tiến nhằm gia tăng hiệu suất khai thác tài nguyên phi truyền thống.

Một trong những minh chứng cho tinh thần bứt tốc này là hành trình vươn lên làm chủ hạ tầng viễn thông cốt lõi của Tổng Công ty Công nghệ cao Viettel, thuộc Tập đoàn Công nghiệp Viễn thông Quân đội. Từ vị thế ban đầu phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống thiết bị nhập khẩu, đội ngũ kỹ sư quân đội đã kiên định với mục tiêu tự chủ thiết bị trung chuyển định tuyến dữ liệu kết nối mạng vô tuyến và mạng lõi.

Thay vì tự phát triển mọi thứ từ con số 0, đơn vị này đã lựa chọn con đường hợp tác chiến lược với các nhà cung cấp vi mạch hàng đầu thế giới để tận dụng nền tảng phần cứng, trong khi dồn toàn lực nghiên cứu và nắm giữ phần lõi kiến trúc xử lý dữ liệu. Trải qua hơn bốn năm miệt mài với hơn 20.000 bài thử nghiệm khắc nghiệt trên hệ thống, thiết bị truyền dẫn lõi do người Việt chế tạo đã chính thức vận hành mượt mà trên mạng lưới toàn quốc, xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ đạt hàng trăm gigabit mỗi giây.

Không dừng lại ở biên giới quốc gia, hệ sinh thái sản phẩm công nghệ cao này đang tiếp tục hành trình thử nghiệm tại hàng loạt thị trường quốc tế như Peru, Mozambique và Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất. Việc được Nhà nước vinh danh bằng danh hiệu cao quý Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân vào tháng 4 năm nay là minh chứng sắc bén, cho thấy doanh nghiệp nhà nước hoàn toàn đủ bản lĩnh đóng vai trò người mở đường trên thị trường công nghệ toàn cầu.

Sự trỗi dậy của các tập đoàn quốc doanh không chỉ gói gọn trong lĩnh vực viễn thông, mà còn lan tỏa mạnh mẽ sang các ngành công nghiệp chế tạo nền tảng. Đánh dấu mốc nửa thế kỷ hình thành và phát triển bền bỉ, Công ty CP Pin ắc quy miền Nam (PINACO) trực thuộc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam, đã mạnh mẽ chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Ông Lê Văn Năm, Tổng Giám đốc PINACO, khẳng định đơn vị đang tự tái định vị bản thân thông qua chiến lược vươn lên làm chủ công nghệ xanh, đánh dấu bằng việc thương mại hóa thành công thế hệ ắc quy sử dụng công nghệ natri-ion tiên tiến. Bằng việc loại bỏ triệt để các thành phần kim loại nặng độc hại, doanh nghiệp đã thiết lập một hệ sinh thái lưu trữ năng lượng an toàn với đặc tính sạc nhanh và tuổi thọ vượt trội gấp 10 lần, qua đó khẳng định vị thế lá cờ đầu trong nỗ lực bảo vệ môi trường sinh thái.

Song hành cùng nhịp đập đó, tại đầu tàu kinh tế phía Nam, Tổng Công ty Công nghiệp Sài Gòn (CNS) cũng liên tục làm mới mình bằng các sáng kiến công nghệ đột phá. Ông Trần Phi Long, Chủ tịch HĐTV CNS, nhấn mạnh rằng đơn vị đã đẩy mạnh phong trào tự động hóa quy mô lớn, liên tục vinh danh các giải pháp tối ưu hóa chuỗi cung ứng cơ khí chính xác tại Công ty thành viên Amura Precision, cũng như các nền tảng số hóa tại Trung tâm phần mềm Quang Trung, nhằm gia tăng năng lực cạnh tranh cốt lõi cho nền công nghiệp chế tạo địa phương.

Ở bình diện quản lý hạ tầng trọng yếu quốc gia, quá trình chuyển đổi số toàn diện đang mang lại lợi ích tài chính khổng lồ chưa từng có cho hệ thống lưới điện. Tập đoàn Điện lực Việt Nam đã bứt phá ngoạn mục để đạt mức độ 4 về năng lực trưởng thành số hóa. Nhờ mạnh dạn ứng dụng dữ liệu lớn vào công tác quản trị và điều độ điện năng, tập đoàn đã tiết kiệm được hàng ngàn tỉ đồng chi phí vận hành mỗi năm. Việc số hóa toàn diện quy trình truyền tải chính là bệ đỡ vững chắc để đơn vị này kiến tạo một hệ sinh thái lưới điện thông minh, sẵn sàng hỗ trợ kỹ thuật tối đa cho các đối tác tham gia phát triển mảng năng lượng tái tạo.

Việc ban hành một khung pháp lý vững chắc để lập bản đồ số hóa thống nhất về không gian ngầm đô thị và vùng không phận tầm thấp không chỉ giúp Nhà nước quản lý chặt chẽ tài nguyên, mà còn là nền tảng cốt lõi nhằm thu hẹp triệt để quy mô của khu vực kinh tế ngầm phức tạp.

Khi toàn bộ các khoảng không gian vô hình này được lượng hóa chính xác và minh bạch hóa thông tin, các tập đoàn kinh tế quy mô lớn có thể dễ dàng tiếp cận các nguồn vốn tín dụng dồi dào để triển khai những dự án hạ tầng khổng lồ. Việc mạnh dạn áp dụng cơ chế chính sách đặc thù này sẽ khơi thông mạnh mẽ dòng tiền đầu tư mạo hiểm, tạo điều kiện thuận lợi nhất để mọi doanh nghiệp trong nước tự tin khai phá và làm chủ lĩnh vực kinh tế xanh sinh thái một cách toàn diện.

PGS-TS TRỊNH THÙY ANH, Phó Hiệu trưởng Trường Công nghệ và Thiết kế thuộc ĐH Kinh tế TP.HCM

Khơi thông không gian ngầm cùng nguồn tài nguyên số hóa

Khi quỹ đất bề mặt tại các trung tâm đô thị lớn dần trở nên đắt đỏ, định hướng chiến lược đưa không gian ngầm đô thị cùng vùng không phận tầm thấp vào danh mục tài nguyên quốc gia đã mở ra dư địa phát triển tương lai.

Theo nhóm chuyên gia gồm TS Phạm Thị Bích và ThS Dương Thị Thùy Trang thuộc ĐH Kinh tế TP.HCM, việc xây dựng một hệ thống bản đồ số hóa đồng bộ về không gian ngầm không chỉ đơn thuần phục vụ cho công tác quy hoạch hạ tầng viễn thông hay giao thông công cộng, mà còn là công cụ điều tiết vĩ mô then chốt để thu hẹp đáng kể quy mô của khu vực kinh tế ngầm vốn gây thất thoát ngân sách nhiều năm qua. Khi mọi ranh giới của không gian vô hình được minh bạch hóa bằng hệ thống công nghệ bản đồ, Nhà nước có thể tự tin thiết lập các hợp đồng đối tác công tư sòng phẳng, ngăn chặn triệt để tình trạng lãng phí tài sản chung của đất nước.

Sự chuyển dịch nền tảng quản trị cũng kéo theo những thay đổi sâu sắc về cấu trúc thị trường và vai trò của khối công quyền. Ông Vũ Ngọc Anh, Vụ trưởng Vụ Quản lý doanh nghiệp thuộc Bộ Xây dựng, phân tích rằng tư duy kiến tạo hiện đại đòi hỏi cơ quan quản lý phải dũng cảm định hướng thoái vốn khỏi những lĩnh vực thương mại thuần túy mà khối tư nhân có khả năng đảm nhiệm xuất sắc. Khối tài sản công sau khi được cơ cấu lại gọn gàng, sẽ dồn toàn lực đầu tư vào những vùng lõi liên quan đến an ninh quốc gia như bảo đảm an toàn hàng hải, quản lý bay hoặc những siêu dự án an sinh xã hội đòi hỏi biên độ lợi nhuận thấp.

“Sự phân vai rạch ròi này sẽ thiết lập một hệ sinh thái cộng sinh hoàn hảo, nơi sức mạnh tài chính của Nhà nước và sự nhạy bén của cộng đồng doanh nghiệp dân doanh cùng hòa quyện để thúc đẩy quốc gia vươn lên thịnh vượng” - ông Anh chia sẻ.

Hoàn thiện thể chế nhằm bảo vệ nhân tài bứt phá

Mặc dù nắm giữ lợi thế về quy mô vốn đầu tư cũng như mạng lưới hạ tầng bao phủ rộng khắp, rất nhiều tổng công ty lớn vẫn ngần ngại chùn bước trước các làn sóng đầu tư vào công nghệ tương lai do nhiều lực cản khác nhau.

Dưới góc độ phân tích pháp lý, TS Nguyễn Hoàng Thịnh, ĐH Kinh tế TP.HCM, đề xuất cơ quan lập pháp cần chuyển dịch cơ chế quản lý từ tiền kiểm thủ tục sang hậu kiểm dựa trên kết quả đầu ra thực tế. Việc thiết lập một vùng đệm an toàn pháp lý thông qua cơ chế đặc thù này sẽ cho phép các lãnh đạo tập đoàn kinh tế nhà nước được quyền thử nghiệm những giải pháp quản trị đột phá, vượt ra khỏi những quy trình hành chính thông thường mà không phải lo sợ rủi ro hình sự hóa các quan hệ kinh tế. Miễn là các quyết định đầu tư được giải trình minh bạch và không mang động cơ tư lợi, đội ngũ thuyền trưởng của các doanh nghiệp nhà nước sẽ được pháp luật bảo vệ tối đa.

Ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước, cũng khẳng định quan điểm xuyên suốt rằng nguồn vốn công trong kỷ nguyên mới sẽ không bao giờ dàn trải manh mún, mà chỉ dồn lực tập trung vào những ngành công nghiệp mạch máu cốt lõi. Sự kết hợp giữa cơ chế tài chính linh hoạt và một hành lang pháp lý bảo vệ nhân tài đột phá sẽ là chìa khóa vạn năng để đưa các tập đoàn nhà nước bứt phá mọi giới hạn, lôi kéo toàn bộ chuỗi cung ứng phụ trợ nội địa cùng vươn ra chinh phục thương trường quốc tế một cách bền vững.