Trong khi đó, tỉ giá trung tâm và giá USD tại các ngân hàng vẫn ổn định, giá USD trên thị trường tự do tiếp tục leo lên đỉnh mới. Điều này cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa cung cầu chính thức và phi chính thức. Bức tranh càng đáng chú ý hơn khi Ngân hàng Nhà nước liên tục tung công cụ bán ngoại tệ kỳ hạn để giảm nhiệt thị trường.

Tỉ giá thị trường tự do lại bật tăng mạnh

Đầu giờ sáng ngày 6-11, tỉ giá trung tâm tăng thêm 3 đồng so với hôm qua, được Ngân hàng Nhà nước niêm yết ở mức 25.100 đồng. Từ đầu năm đến nay, tỉ giá trung tâm tăng từ 24.342 đồng lên 25.100 đồng, tương ứng tăng khoảng 3,1%. Trong đó, tỉ giá trung tâm đạt đỉnh ở mức 25.298 đồng vào gần cuối tháng 8 vừa qua.

Tương tự, tại các ngân hàng thương mại giá USD tăng từ 3-4 đồng. Đơn cử Vietcombank cộng thêm 4 đồng, niêm yết giá đồng bạc xanh ở mức 26.105 đồng (mua) và 26.355 đồng (bán). Eximbank giữ nguyên giá mua ở mức 26.100 đồng và tăng thêm 4 đồng ở chiều bán ra, 26.355 đồng.

Đến đầu giờ chiều, giá đôla Mỹ trên thị trường tự do đã bật lên 27.840 đồng (mua vào) và 27.970 đồng (bán ra), tăng thêm 90 đồng so với một ngày trước. So với đầu năm, giá USD chợ đen hiện đã đắt hơn khoảng 2.150 đồng, tương ứng tăng tới 8,3%. Cùng khoảng thời gian này, giá đôla Mỹ tại các ngân hàng thương mại chỉ tăng khoảng 800 đồng, tương đương tăng gần 3,2%.

Trong khi tỉ giá trung tâm và tại các ngân hàng thương mại duy trì ổn định, tỉ giá thị trường tự do lại bật tăng mạnh.

Theo Công ty chứng khoán MBS, diễn biến này diễn ra trong bối cảnh đồng nội tệ được hỗ trợ một phần. Nguyên nhân là chênh lệch lãi suất VND-USD duy trì trạng thái dương khi lãi suất liên ngân hàng trong tháng 10 liên tục neo ở mức cao trên 4%/năm. Thậm chí, lãi suất này đã chạm đỉnh 2 tháng ở mức 6,1% vào ngày 22-10.

Ngoài ra, Ngân hàng Nhà nước trong tháng 10 đã thực hiện hai đợt bán ngoại tệ thông qua hợp đồng kỳ hạn 180 ngày (có hủy ngang). Việc này nhằm bán cho các ngân hàng thương mại có trạng thái ngoại tệ âm với giá 26.550 VND/USD, phần nào giúp giảm áp lực lên tỉ giá.

Trái ngược lại, tỉ giá USD/VND trên thị trường tự do tăng mạnh, hiện đã cao hơn 8,3% so với đầu năm. Mức tăng này được cho là do chênh lệch giá vàng trong nước và quốc tế nới rộng, làm tăng nhu cầu nắm giữ USD trên thị trường phi chính thức.

Trước diễn biến này, Ngân hàng Nhà nước vào ngày 24-10 đã có văn bản gửi Bộ Công an, Bộ Công Thương và Thanh tra Chính phủ. Văn bản yêu cầu tăng cường phối hợp kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trong hoạt động cung ứng dịch vụ ngoại hối.

Tăng cường kiểm soát chặt giao dịch ngoại tệ

Trong bối cảnh giá USD tự do tăng mạnh còn tỉ giá chính thức giữ ổn định nhờ các biện pháp can thiệp của Ngân hàng Nhà nước, nhiều chuyên gia cho rằng diễn biến này phản ánh sự lệch pha giữa các dòng vốn vào ra.

Ông Phạm Hồng Hải, Tổng giám đốc OCB, đưa ra góc nhìn chi tiết về những lực tác động lên thị trường ngoại hối hiện nay. Nếu nhìn vào bức tranh ngoại hối của Việt Nam hiện nay, có thể thấy dòng vốn FDI vẫn rất tích cực chảy vào thị trường Việt Nam. Ngay cả sau khi Tổng thống Donald Trump áp dụng hàng rào thuế quan, Việt Nam vẫn giữ được lợi thế khi so sánh với nhiều quốc gia khác. Vì vậy, dòng vốn FDI tiếp tục là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đồng thời thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài.

Tuy nhiên, ông Hải cho rằng, dòng vốn FDI khi chuyển hóa thành nguồn cung ngoại tệ cho thị trường không phải lúc nào cũng tương ứng “1-1”. Bởi có thời điểm nhà đầu tư chỉ đưa máy móc, thiết bị vào Việt Nam, nên phần này không tạo ra nguồn cung ngoại tệ thực cho thị trường.

"Yếu tố tác động lớn nhất đến thị trường ngoại hối hiện nay, theo ông Hải, đó là dòng vốn đầu tư gián tiếp (FII) đang rút ròng. Khi dòng nhà đầu tư gián tiếp bán tài sản (cổ phiếu, trái phiếu, giấy tờ có giá) rồi mua USD và rút vốn khỏi thị trường Việt Nam, cũng là một trong những nguyên nhân khiến tỉ giá USD/VND chịu áp lực rất lớn. Bên cạnh đó, Việt Nam vẫn có các khoản vay phải thanh toán bằng ngoại tệ, buộc phải mua ngoại tệ để trả nợ, điều này làm gia tăng nhu cầu ngoại tệ trên thị trường", ông Hải nói.

Trong khi đó, Ngân hàng Nhà nước đang phải xử lý bài toán kép là vừa duy trì mặt bằng lãi suất VND ổn định để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, vừa đối mặt với áp lực thanh khoản ngoại tệ trong những thời điểm dòng vốn rút ra.

Ông Hải cho rằng để giải bài toán này không hề đơn giản. Tuy nhiên, về mặt định hướng, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã thể hiện rõ quyết tâm giữ ổn định thị trường tỉ giá, lãi suất bằng việc sử dụng đồng thời nhiều công cụ chính sách.

Bằng chứng là gần đây Ngân hàng Nhà nước tiếp tục bán ngoại tệ thông qua hợp đồng kỳ hạn có hủy ngang.

Ông Hải nhấn mạnh: “Cùng với giải pháp này, trên thị trường mở (OMO), nhà điều hành cũng kiểm soát lượng cung tiền để tránh bơm quá nhiều vào hệ thống, qua đó giảm áp lực lên tỉ giá. Ngoài ra, giao dịch mua ngoại tệ tiền mặt phục vụ du lịch, công tác… hiện cũng được kiểm soát chặt chẽ nhằm đảm bảo chỉ những nhu cầu chính đáng, hợp pháp mới được đáp ứng”.

Ông Hải kỳ vọng sắp tới Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ tiếp tục cắt giảm lãi suất USD. Khi lãi suất USD giảm, áp lực lên VND cũng sẽ hạ nhiệt. Dự báo trong năm 2026, thị trường ngoại hối Việt Nam sẽ bớt căng thẳng hơn so với năm 2025, khi Fed nhiều khả năng phải thực hiện thêm một số đợt giảm lãi suất. Fed có thể giảm khoảng 2-3 lần trong năm 2026, tạo nền tảng thuận lợi hơn cho VND.