Báo cáo Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) quý II-2025 do Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) công bố ngày 30-6 cho thấy một bức tranh kinh tế nhiều màu sắc, nơi các doanh nghiệp vẫn kiên trì thích ứng và giữ vững niềm tin vào thị trường.

Vững tin dài hạn nhưng còn “nghẽn” vì thủ tục

Sự sụt giảm nhẹ của chỉ số BCI quý II so với quý I-2025 phản ánh tâm lý thận trọng trong ngắn hạn, khi các yếu tố bất ổn trên thế giới ngày càng gia tăng. Ông Thue Quist Thomasen, CEO của Decision Lab, đơn vị thực hiện khảo sát, phân tích rằng đây không phải là xu hướng bi quan.

Tỉ lệ doanh nghiệp tin tưởng vào sự ổn định kinh tế trong quý III-2025 đã giảm nhẹ xuống còn 50%. Thay vào đó, nó phản ánh kỳ vọng thận trọng của doanh nghiệp. Phần lớn doanh nghiệp không dự đoán tình hình sẽ xấu đi cho thấy đây là một giai đoạn ‘tạm dừng để quan sát’”.

Tâm lý này cũng được thể hiện rõ khi phần lớn doanh nghiệp vẫn chưa ghi nhận ảnh hưởng tài chính đáng kể từ các căng thẳng thương mại toàn cầu. Có đến 70% doanh nghiệp cho biết không có tác động tài chính nào có thể đo lường được trong nửa đầu năm 2025 và chỉ 15% phải chịu ảnh hưởng tiêu cực.

Bất chấp những e dè trong ngắn hạn, niềm tin dài hạn của cộng đồng doanh nghiệp châu Âu vào Việt Nam lại được củng cố mạnh mẽ. Có đến 78% doanh nghiệp kỳ vọng điều kiện kinh doanh sẽ cải thiện trong vòng 5 năm tới, tăng 7 điểm phần trăm so với quý trước. Con số này cho thấy sự tin tưởng bền bỉ vào sức hút và tiềm năng tăng trưởng có cấu trúc của Việt Nam. Niềm tin này còn được khẳng định khi gần ba phần tư lãnh đạo doanh nghiệp châu Âu (72%) sẵn sàng giới thiệu Việt Nam là một điểm đến đầu tư hấp dẫn.

Tuy nhiên, con đường đi đến tương lai lạc quan đó vẫn còn không ít trở ngại. Theo khảo sát EuroCham, gánh nặng hành chính tiếp tục là rào cản lớn nhất, được 63% doanh nghiệp xác định là vấn đề hàng đầu. Đây là một vấn đề mang tính hệ thống đã được ghi nhận qua nhiều kỳ BCI.

Đi sâu vào các rào cản cụ thể, doanh nghiệp đang gặp khó trong nhiều khâu. Các vấn đề nổi cộm bao gồm thủ tục xin giấy phép lao động cho chuyên gia nước ngoài được 33% doanh nghiệp nêu ra.

Bên cạnh đó, các quy định về phòng cháy chữa cháy (28%), thủ tục đăng ký đầu tư và doanh nghiệp (28%), các vướng mắc trong hoạt động xuất nhập khẩu (28%) cũng là những khó khăn phổ biến đang gây cản trở trong thực tiễn.

Ông Bruno Jaspaert, Chủ tịch EuroCham, thẳng thắn nhận định các rào cản này làm suy giảm khả năng cạnh tranh của Việt Nam trong bối cảnh khu vực đang chạy đua để thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao. Ông cho rằng việc tháo gỡ các điểm nghẽn này cần một khuôn khổ pháp lý minh bạch và sự giải trình đầy đủ từ các cơ quan chức năng.

EVFTA - Đòn bẩy cần được khai thác trọn vẹn

Năm 2025 cũng là dấu mốc kỷ niệm 5 năm thực thi Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA). Hiệp định này được xem là một động lực tăng trưởng quan trọng, với 66% doanh nghiệp cho biết đang tích cực tham gia vào hoạt động thương mại hoặc các lĩnh vực hỗ trợ chuỗi cung ứng giữa hai bên.

Đáng chú ý, mức độ nhận diện lợi ích từ EVFTA đã tăng vọt. Nếu trong quý II-2024 chỉ có 29% doanh nghiệp xem ưu đãi thuế quan là lợi ích nổi bật thì đến quý II-2025, con số này đã tăng hơn gấp đôi, lên đến 61%. Điều này cho thấy doanh nghiệp ngày càng tận dụng tốt hơn lộ trình cắt giảm thuế quan của hiệp định. Mặc dù chỉ 21% có thể định lượng lợi nhuận trực tiếp, mức tăng trung bình mà nhóm này ghi nhận là 8,7%.

Dù vậy, việc khai thác EVFTA vẫn chưa thực sự trọn vẹn. Một trong những rào cản nổi bật nhất hiện nay là vấn đề định giá hải quan, được 37% doanh nghiệp xác định là trở ngại chính.

Nhiều doanh nghiệp phản ánh rằng sự khác biệt trong cách phân loại sản phẩm giữa hải quan Việt Nam và EU thường xuyên dẫn đến tranh cãi về thuế suất, gây tốn thời gian và chi phí. Bên cạnh đó, các thách thức về hệ thống pháp lý còn chưa rõ ràng cũng như khoảng cách trong giao tiếp với chính quyền địa phương tiếp tục cản trở việc tận dụng hiệu quả các ưu đãi trong hiệp định.

Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert nhấn mạnh những gì doanh nghiệp châu Âu cần là thủ tục đơn giản hóa, quy định hài hòa, quy trình cấp giấy phép lao động thuận tiện hơn, hoàn thuế và thủ tục hải quan minh bạch, cũng như tạo thuận lợi thương mại xuyên biên giới. Ông khẳng định đây là điều kiện tiên quyết để thu hút FDI chất lượng cao, và EuroCham cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trên hành trình này.