Phiên giao dịch hôm nay (13-3), giá dầu WTI chỉ còn 95 USD/thùng, giảm 0,65% giá trị. Trong khi đó, giá dầu Brent vẫn đang chạm mốc 100 USD.
Theo Hãng tin DW News (Đức), khi giá dầu duy trì mức cao, chi phí đổ đầy bình xăng sẽ tăng vọt. Kế đến, giá vé máy bay và hóa đơn mua sắm thực phẩm cũng trở nên đắt đỏ hơn.
Cùng lúc đó, thị trường chứng khoán chao đảo và các ngân hàng trung ương rơi vào trạng thái lo lắng vì lạm phát. Tất cả những hiện tượng này đều xuất phát từ một tác nhân duy nhất là giá dầu cao.
Đây không phải lần đầu tiên thế giới đối mặt với một cú sốc dầu mỏ. Về mặt kinh tế, cú sốc dầu mỏ xảy ra khi giá dầu tăng nhanh và bất ngờ. Cú sốc này lan tỏa khắp nền kinh tế vì dầu là nguồn nhiên liệu chính cho vận tải, sản xuất và sưởi ấm.
Các nhà kinh tế gọi đây là một cú sốc cung tiêu cực, khiến mọi chi phí sản xuất trở nên đắt đỏ hơn.
Ngòi nổ của cuộc khủng hoảng hiện nay là sự leo thang xung đột tại Trung Đông. Kể từ khi cuộc chiến Iran bùng nổ, nguồn cung dầu toàn cầu đã chịu tác động tàn khốc.
Eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa hoàn toàn dù đây là nơi trung chuyển 1/4 lượng dầu thô thế giới. Cùng lúc, các cơ sở dầu mỏ trong khu vực liên tục bị tấn công. Điều này buộc các nhà sản xuất lớn phải cắt giảm sản lượng.
Mặc dù dầu mỏ không còn thống trị nền kinh tế toàn cầu như thập niên 1970, nhưng nó vẫn là yếu tố then chốt. Thế giới có thể đang tiến tới giai đoạn biến động giữa lạm phát cao và tăng trưởng kinh tế chậm lại. Khi đó, các doanh nghiệp buộc phải tự hấp thụ chi phí và đẩy gánh nặng sang người tiêu dùng.
Lịch sử đã lặp lại mô hình này nhiều lần. Đó là lệnh cấm vận dầu mỏ năm 1973 và cuộc Cách mạng Iran năm 1979 khiến giá dầu tăng 165%. Gần đây là khủng hoảng tài chính năm 2008 và xung đột Nga - Ukraine năm 2022 khiến giá dầu chạm kỷ lục 150 USD/thùng.
Ngưỡng 100 USD/thùng đóng vai trò quan trọng cả về tâm lý lẫn kinh tế. Khi vượt qua mức này, chi phí năng lượng bắt đầu gây sức ép lên nền kinh tế. Điều này buộc các ngân hàng trung ương phải lo ngại về lạm phát. Trong khi đó, môi trường ổn định thường nằm ở khoảng 60 đến 80 USD/thùng.
Thị trường chứng khoán sụt giảm vì lợi nhuận doanh nghiệp bị bào mòn bởi chi phí nguyên liệu và vận tải tăng cao. Để kiểm soát tình hình, các ngân hàng trung ương có thể tăng lãi suất nhằm làm chậm đầu tư. Việc này khiến các nhà đầu tư rút vốn khỏi cổ phiếu để chuyển sang trái phiếu.
Khi chi quá nhiều cho xăng dầu, người tiêu dùng sẽ cắt giảm chi tiêu cho nhà hàng, du lịch và bán lẻ. Điều này tạo ra sức ép đa chiều đối với lợi nhuận doanh nghiệp.
Tuy nhiên, các nền kinh tế hiện nay đã được trang bị tốt hơn để hấp thụ tác động. Sự phụ thuộc vào dầu mỏ đã giảm đáng kể so với 50 năm trước. Nguyên nhân nhờ hiệu suất năng lượng được cải thiện và sự trỗi dậy của ngành dịch vụ thay thế công nghiệp nặng.
Các ngân hàng trung ương cũng đã có nhiều kinh nghiệm hơn trong việc kìm giữ kỳ vọng lạm phát, giúp ngăn chặn các vòng xoáy lạm phát mất kiểm soát.
Từ tên một loài ngỗng trời đến 'vũ khí' kinh tế khiến cả thế giới chao đảo
(PLO)- Trong hệ thống tài chính năng lượng toàn cầu, dầu Brent là nhịp đập quyết định chi phí của mọi hoạt động từ vận tải đến sản xuất.
