Tình hình ở Crimea dẫn tới một so sánh thú vị của tác giả Andrew Korybko trên trang mạng của Đài phát thanh Tiếng nói nước Nga: Crimea với nước Nga cũng như Texas với nước Mỹ.
Bức tranh “Cuộc vây hãm Sevastopol” của Franz Rouband mô tả lại trận đánh quan trọng nhất trong cuộc chiến tranh Crimea 1853-1856 - Ảnh: wikipedia.org
Nữ hoàng Catherine của Nga, người đã sáp nhập Crimea vào Nga năm 1783 - Ảnh: wikipedia.org
Bộ ba thủ tướng Anh Winston Churchill, tổng thống Mỹ Franklin Roosevelt và tổng bí thư Liên Xô Joseph Stalin tại hội đàm Yalta ở Crimea phân định lại thế giới sau Thế chiến thứ hai - Ảnh: Wikipedia.
Một so sánh giữa Crimea với Texas sẽ cho thấy những điểm giống nhau tương đối giữa hai vùng đất này, tức là nếu người ta chấp nhận tình trạng hiện thời của Texas bất chấp nguồn gốc gây tranh cãi của nó, thì họ cũng phải thừa nhận tình trạng tương lai của Crimea, vì những gì diễn ra ở đó còn có nhiều tính chất “hợp pháp” hơn so với những gì xảy ra ở Texas 150 năm trước.
Texas ban đầu là một phần lãnh thổ Mexico giai đoạn 1821-1836. Trước khi giành độc lập, những người Mỹ ở vùng biên giới đã thực dân hóa vùng này và nhanh chóng chiếm ưu thế về dân số so với người dân bản địa. Dần dần, họ kích động vùng đất tách khỏi Mexico và nhập vào Mỹ. Texas rốt cuộc bị Mỹ "nuốt" mất vào năm 1846, và là cuộc mở rộng lãnh thổ lớn nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.
Tình hình phần nào tương tự ở Crimea, nhưng cũng có những khác biệt. Chắc chắn là có nhiều người Nga sống ở đó hơn người Tatar, giống như có nhiều người Mỹ ở Texas hơn người Mexico, nhưng đó không phải là kết quả của quá trình di dân hàng loạt. Người Nga ở Crimea đã sống ở đó nhiều thế kỷ ngay cả trước khi Catherine Đại đế chiếm vùng này từ đế quốc Ottoman năm 1774 (hai năm trước khi Mỹ tuyên bố độc lập).
Crimea là một phần lãnh thổ của Nga cho tới tận năm 1954, khi nó được đơn phương trao lại cho nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Ukraine dưới thời Nikita Khruschev, một người gốc Ukraine đã lên làm lãnh đạo tối cao của Liên Xô. Khi đó, việc chuyển Crimea từ cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga cho Ukraine chỉ là một quyết định hành chính đơn giản, do cả hai thực thể này đều thuộc Liên bang Xô viết. Trong bối cảnh đó, người Nga bản địa ở Crimea không hề cảm thấy họ bị tách rời khỏi quê hương.
Năm 1991, đa số người Nga ở Crimea bỗng nhiên trở thành “người nước ngoài” sau khi Liên Xô sụp đổ, điều không ai ngờ được, và Ukraine tuyên bố độc lập. Dẫu vậy, vùng lãnh thổ này không đòi độc lập hay gia nhập Liên bang Nga. Mãi cho tới cuộc đảo chính ở Kiev và những quyết định mang tính phân biệt đối xử với người Nga sau đó, vấn đề Crimea trở về với Nga hay tách ra khỏi Ukraine mới được đặt ra.
Texas của Mỹ, và ở mức độ nào đó, Kosovo của người Albania, đã tiến hành những cuộc chiến tranh đẫm máu để độc lập, hoặc gia nhập một quốc gia khác. Điều này chưa xảy ra ở Crimea. Những xung đột đã xuất hiện, nhưng cho tới giờ hòa bình đã được duy trì. Nhiều đơn vị quân đội của Ukraine ở Crimea đã bày tỏ sự phản đối chính quyền mới ở Kiev. Những gì xảy ra bằng máu và bom đạn ở Mỹ và Albania có thể xảy ra một cách hòa bình ở Crimea. Người dân Crimea thậm chí lên kế hoạch về một cuộc trưng cầu ý dân ngày 30-3 tới về tương lai của vùng đất và quy chế tự trị, điều đã không xảy ra ở Texas.
Những gì diễn ra ở Crimea mang màu sắc của Texas, nhưng với cơ sở vững chắc hơn. Người Mỹ đã ồ ạt tràn vào Texas trong khoảng 15 năm, áp đảo dân địa phương và kích động chiến tranh đòi độc lập. Họ không tham gia và tiến hành các cuộc trưng cầu ý dân để quyết định tương lai của vùng đất này, nhưng sau khi thực tế đã giành độc lập và nhập vào Mỹ, tình trạng của bang Texas được tất cả các nước thừa nhận.
Ngày nay, Texas được công nhận là một phần lãnh thổ không thể tách rời, thậm chí là mang bản sắc của nước Mỹ. Vậy thì tại sao Crimea lại khác?
Crimea: một lịch sử đầy biến động
Thời cổ đại, Crimea có tên là Tauris (hay Taurida trong tiếng Nga). Vào thời kỳ trước Công nguyên, vùng đông Crimea là trung tâm của vương quốc Bospor Hi Lạp, với thủ đô là Panticapaeum (nay là thị trấn Kerch) và một hải cảng lớn ở Theodosia (nay là Feodosia). Ở phía tây là các thành bang Khersoness (ngoại ô Sevastopol ngày nay) và Kerkinitida (nay là Yevpatoria).
Thế kỷ 1. Người La Mã tới Crimea và thiết lập nền cai trị ở đây cùng các căn cứ hải quân ở Khersoness và phía đông bán đảo. Khersoness sau này trở thành một phần của đế chế Byzantine và nằm dưới sự kiểm soát của Constantinople cho tới thế kỷ 13 khi bị sáp nhập vào Kim Trướng hãn quốc của Thành Cát Tư Hãn.
1475. Đế chế Ottoman sáp nhập Crimea, bắt sống viên khả hãn Mengli Girei, nhưng rồi thả ông ra để thay mặt đế chế cai trị Crimea. Từ đó trở đi, Constantinople bổ nhiệm các khả hãn của Crimea, dù bán đảo phần nào vẫn là một vùng tự trị. Trong khoảng 300 năm sau đó, những người Tatar (tổ tiên của người Tatar Crimea) là lực lượng thống trị ở đây.
1783. Sau cuộc chiến Nga-Ottoman 1768-1774 và hòa ước Kuchuk Kainarji 1774, Nga ngày càng tăng cường ảnh hưởng với Crimea và chính thức sát nhập vùng đất này vào năm 1783.
1853. Chiến tranh Crimea bùng nổ và kéo dài ba năm. Nga thua trận trước liên quân đế chế Ottoman, Pháp, Anh và Sardinia, nhưng Crimea vẫn là lãnh thổ của Nga.
1917. Crimea có một giai đoạn ngắn là một quốc gia độc lập trước khi trở thành căn cứ cho quân Bạch vệ chống lại quân đội Bolshevik trong cuộc nội chiến Nga.
1921. Bán đảo được đặt tên lại là nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa tự trị Crimea, trở thành một phần của Liên bang Xô viết.
1942. Phát xít Đức chiếm đóng Crimea.
1944. Joseph Stalin trục xuất tất cả những người Tatar theo đạo Hồi đã sống trên bán đảo nhiều thế kỷ với cáo buộc họ hợp tác với phát xít Đức trong thế chiến thứ hai. Rất nhiều người đã trở lại Crimea trong những năm 1980 và 1990.
1945. Sau thế chiến thứ hai, Crimea mất quy chế tự trị và trở thành một tỉnh của Liên Xô với tên gọi Crimea Oblast.
1954. Nhà lãnh đạo Nga Nikita Khrushchev chuyển giao Crimea Oblast cho Ukraine.
1991. Liên Xô tan rã. Nhiều người nghĩ tổng thống Nga khi đó Boris Yeltsin sẽ giành Crimea về cho Nga, nhưng ông đã không đặt ra vấn đề đó trong các cuộc thương lượng với Ukraine.
1997. Ukraine và Nga ký hiệp ước cho phép Nga đóng hạm đội Biển Đen ở Sevastopol. Hiệp ước sau đó được gia hạn tới năm 2042.
(PLO)- Hành trình 36 năm khép lại nhưng những dấu ấn mà báo Pháp Luật TP.HCM để lại trong lòng giới chuyên gia và bạn đọc sẽ còn tiếp nối bằng những giá trị tốt đẹp đã được bền bỉ vun đắp qua nhiều thế hệ.
(PLO)- Theo TS.LS Phan Trung Hoài, TS.LS Phan Đăng Thanh, nhà báo Lê Thọ Bình, luật sư Nguyễn Minh Tâm và những người góp sức xây dựng báo Pháp Luật TP.HCM qua nhiều thời kỳ thì các bài viết chính luận, ký sự pháp đình, phân tích pháp lý của báo đã để lại nhiều dấu ấn trong lòng bạn đọc.
(PLO)- Sau 50 năm mang tên Bác, TP.HCM không chỉ ghi dấu bằng tốc độ đô thị hóa và tăng trưởng kinh tế, mà còn từng bước hoàn thiện hệ thống chăm lo người dân. Từ giáo dục, y tế đến an sinh xã hội, thành phố đang mở rộng các chính sách và mô hình phục vụ, hướng tới nâng cao chất lượng sống và mức độ thụ hưởng của nhân dân.
(PLO)- Thượng đỉnh Trung - Mỹ tại Bắc Kinh đã kiến tạo một bước ngoặt quan trọng khi hai bên cùng chủ động định vị lại quan hệ đối tác và thiết lập nền tảng ổn định mới dựa trên thực tế về sự gắn kết không thể tách rời giữa hai nền kinh tế hàng đầu thế giới.
(PLO)- Sự bế tắc trong đàm phán cùng với việc Mỹ tăng cường hiện diện quân sự ở Trung Đông gây ra lo ngại về nguy cơ căng thẳng Mỹ-Iran leo thang trở lại.
(PLO)- Những diễn biến dồn dập tại eo biển Hormuz không chỉ dừng lại ở các cuộc đụng độ vũ trang, mà còn mở ra một cuộc chiến pháp lý gay gắt giữa Mỹ và Iran về quyền tự do hàng hải.
(PLO)- Với các thông tin Mỹ và các nhóm người Kurd Iran ly khai đang tích cực liên lạc bàn khả năng bắt tay tấn công vào bên trong Iran thì không loại trừ “cơn đau đầu” của Thổ Nhĩ Kỳ và ông Erdogan với Mỹ về người Kurd sẽ quay trở lại.
(PLO)- Cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran không chỉ là một xung đột quân sự mà còn làm hình thành một “chiến trường pháp lý”, nơi các bên sử dụng lập luận luật pháp để giành thế chính danh và sự ủng hộ quốc tế.
(PLO)- Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ đặt ra giới hạn rõ ràng với quyền áp thuế của Tổng thống, tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Donald Trump vẫn tìm cách xoay chuyển bằng các cơ sở pháp lý khác.
(PLO)- Chuyên gia tin tưởng rằng việc tận dụng tốt mạng lưới quan hệ quốc tế đa dạng sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực và khả năng đóng góp hiệu quả cho hệ thống quốc tế.
(PLO)- Trong trường hợp Mỹ tấn công để kiểm soát đảo Greenland của đồng minh Đan Mạch, các nước NATO ở châu Âu khả năng có nhiều kịch bản phản ứng và mỗi quyết định sẽ dẫn tới những hệ quả khác nhau.
(PLO)- Chuyên gia nhận định các diễn biến trong vụ Mỹ bắt tàu Marinera (được đổi từ tên Bella-1) treo cờ Nga rất đáng chú ý, vì sẽ mở ra tiền lệ mới cho tàu thuyền trên vùng biển quốc tế.
(PLO)- Venezuela - với trữ lượng dầu mỏ khổng lồ - sẽ thu hút sự quan tâm đáng kể và lâu dài từ các công ty nước ngoài trong đó có Mỹ, nhưng với điều kiện các bên giải quyết được 5 bài toán khó cản trở hợp tác.
(PLO)- Việc Mỹ phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Venezuela và bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro đặt ra phép thử trực diện đối với hiệu lực của nguyên tắc kiềm chế sử dụng và đe dọa sử dụng vũ lực, nguyên tắc nền tảng của trật tự pháp lý quốc tế đương đại.
(PLO)- Xung đột kéo dài khiến những vùng chiến sự ở Ukraine, Gaza, Sudan bị tàn phá nặng nề, nhưng hy vọng hòa bình chưa bao giờ vụt tắt ở những nơi này và niềm mong mỏi càng đặc biệt hơn khi năm mới bắt đầu.
(PLO)- Nga và Ukraine đang tìm cách định hình suy nghĩ của Tổng thống Mỹ Donald Trump khi hai quốc gia tìm cách đàm phán một thỏa thuận hòa bình có lợi cho mình.
(PLO)- Chiến lược An ninh quốc gia mới của Mỹ kế thừa một số quan điểm truyền thống nhưng cũng thể hiện nhiều thay đổi quan trọng trong quan điểm địa chính trị của chính quyền Tổng thống Donald Trump.
(PLO)- Việc Mỹ phê duyệt cho đồng minh Hàn Quốc chế tạo tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân đã làm dấy lên câu hỏi về phản ứng và bước đi tiếp theo có thể của một đồng minh châu Á khác của Mỹ là Nhật.
(PLO)- Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 47 tại Malaysia được đánh giá là sự kiện chính trị quan trọng nhất trong nhiều năm ở khu vực, khi đón sự tham dự của Tổng thống Mỹ Donald Trump và dự kiến bàn thảo các vấn đề nóng trong khu vực.
(PLO)- Suốt tám thập niên, Liên Hợp Quốc đóng vai trò trụ cột không thể thiếu trong việc kiến tạo và gìn giữ hòa bình quốc tế, khẳng định sức mạnh hợp tác đa phương trong một thế giới đầy biến động.
(PLO)- Bài toán nguồn cung nguyên liệu thô cho ngành quốc phòng không phải vấn đề mới ở châu Âu, nay càng trở nên cấp bách khi EU đề ra tham vọng "tái vũ trang".
