Tín dụng tăng nhanh hơn huy động đang tạo áp lực lên cân đối vốn của hệ thống ngân hàng, buộc nhà điều hành phải hài hòa giữa mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng và ổn định vĩ mô. Vì vậy, lãi suất không còn là câu chuyện nới lỏng đơn thuần, mà trở thành bài toán điều hành nhiều thách thức.

Tín dụng tăng nhanh, ngân hàng chịu sức ép vốn

Ngày 15-4, ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc NHNN Khu vực 2 cho biết tính đến cuối tháng 3, dư nợ tín dụng trên địa bàn TP.HCM và Đồng Nai đã vượt 5,9 triệu tỉ đồng, tăng 2,7% so với cuối năm 2025. Trong khi đó, tổng huy động vốn đạt hơn 5,8 triệu tỉ đồng, ghi nhận mức tăng thấp hơn, chỉ khoảng 1,2% so với cuối năm ngoái.

Tương tự, xét trên toàn hệ thống, tín dụng trong quý I ghi nhận mức tăng 2,15%, trong khi huy động vốn chỉ nhích nhẹ 0,44%, cho thấy sự lệch pha ngày càng rõ giữa đầu ra và đầu vào của dòng vốn.

Diễn biến này cho thấy tín dụng đang có xu hướng mở rộng nhanh hơn huy động, qua đó phản ánh nhu cầu vốn của nền kinh tế dần phục hồi, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cân đối nguồn vốn trong hệ thống ngân hàng.

Ngay trong tuần đầu tháng 4, thị trường ghi nhận mức lãi suất tiết kiệm liên tục "leo dốc", một số ngân hàng nhỏ duy trì lãi suất trên 7% - 7,5%/năm, cá biệt có những ngân hàng đẩy lãi suất huy động lên đến trên 8%/năm.

Thế nhưng, từ ngày 10-4 đến 11-4, thị trường chứng kiến làn sóng giảm lãi suất đồng loạt, làm giảm bớt áp lực chi phí vốn cho các ngân hàng. Tính đến thời điểm hiện tại có khoảng 20 ngân hàng thương mại đã điều chỉnh giảm lãi suất, với biên độ giảm phổ biến ở mức 0,5%/năm, chủ yếu ở những kỳ hạn dài, các kỳ hạn ngắn có giảm nhưng không đáng kể. Bên cạnh giảm lãi suất huy động, cũng đã có một số ngân hàng cam kết sẽ sớm xem xét cắt giảm lãi suất cho vay để hỗ trợ doanh nghiệp.

Động thái này hoàn toàn trái ngược với xu hướng liên tục điều chỉnh tăng trong vài tháng gần đây và được thực hiện ngay sau cuộc họp triển khai công tác ngân hàng vào ngày 9-4 do Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn chủ trì.

Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà cho biết tính đến ngày 31-3, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt trên 19,18 triệu tỉ đồng, tăng 3,18% so với cuối năm ngoái.

Tín dụng tập trung vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên và động lực tăng trưởng. Các lĩnh vực như nông nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa, bán buôn bán lẻ, công nghiệp và xây dựng tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn. Đồng thời tiếp tục kiểm soát chặt chẽ tốc độ tăng trưởng tín dụng đối với lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro, lĩnh vực bất động sản nhằm đảm bảo ổn định thanh khoản thị trường tiền tệ và an toàn hoạt động hệ thống.

Trong bối cảnh đó, để tăng thanh khoản và mở rộng khả năng huy động nguồn vốn đầu vào với chi phí hợp lý, ông Nguyễn Hưng, Tổng giám đốc TPBank cho biết: "Với lợi thế là ngân hàng thương mại có nền tảng hoạt động tốt, chúng tôi hiện có khả năng tiếp cận các nguồn vốn quốc tế tương đối thuận lợi. Do đó, chúng tôi mong muốn Ngân hàng Nhà nước tiếp tục tạo điều kiện thông thoáng hơn, đặc biệt là đơn giản hóa và rút ngắn thời gian xử lý các thủ tục cấp phép liên quan. Điều này sẽ giúp các ngân hàng chủ động đa dạng hóa nguồn vốn, tận dụng cơ hội trên thị trường quốc tế, qua đó cải thiện thanh khoản và giảm chi phí vốn đầu vào".

Lãi suất trước áp lực kép

Việc các ngân hàng đồng loạt hạ lãi suất được xem là tín hiệu tốt để hỗ trợ tăng trưởng, nhưng theo các chuyên gia tài chính, dư địa không nhiều khi áp lực lạm phát, tỉ giá và bất ổn địa chính trị vẫn hiện hữu, khiến điều hành chính sách trở nên thận trọng.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, chuyên gia tài chính ngân hàng khẳng định đây là tín hiệu tốt, bởi vì như chúng ta biết là mặt bằng lãi suất trong thời gian qua tăng khá là cao và nó ảnh hưởng rất lớn đối với hoạt động của doanh nghiệp, đặc biệt là ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng kinh tế.

Trong khi đó, năm nay mục tiêu tăng trưởng của chúng ta vẫn là hai con số, đó sẽ là một trong những thách thức và bài toán là bắt buộc chúng ta sẽ phải hạ lãi suất nếu như vẫn muốn duy trì được tốc độ tăng trưởng.

Trong bối cảnh hiện tại, việc hạ lãi suất cần được thực hiện hết sức thận trọng, khi áp lực lạm phát vẫn lớn do những bất ổn địa chính trị đẩy giá dầu tăng cao, kéo theo nguy cơ lạm phát quay trở lại. Đồng thời, áp lực tỉ giá vẫn hiện hữu, khiến việc điều hành chính sách tiền tệ trở nên đặc biệt khó khăn và thu hẹp đáng kể dư địa để hạ sâu lãi suất.

Đây là một bài toán rất thách thức đối với Ngân hàng Nhà nước: làm sao vừa đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, vừa duy trì được tốc độ tăng trưởng kinh tế cao. Để giải được bài toán này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, cũng như giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa.

Trong thời điểm hiện tại, xu hướng lãi suất cũng khó có thể dự báo chính xác, khi những bất ổn địa chính trị toàn cầu, đặc biệt là xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran vẫn chưa có hồi kết. Diễn biến tại eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu, tiếp tục tiềm ẩn rủi ro gián đoạn, khiến giá năng lượng biến động mạnh và các kịch bản thị trường trở nên khó lường.

Trong khi đó một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực dệt may cho biết không phải cứ hạ lãi suất tiết kiệm là lãi suất cho vay có cơ hội hạ ngay, mà nó cần phải có độ trễ nhất định. Hơn nữa, chúng ta cũng cần thêm thời gian quan sát, bởi việc hạ lãi suất trong ngắn hạn chưa đủ để phản ánh xu hướng thực chất.

"Điểm then chốt là liệu mặt bằng lãi suất này có được duy trì bền vững hay không và đó có phải là mức lãi suất thực mà doanh nghiệp, người dân có thể tiếp cận. Bởi lẽ, mức lãi suất công bố là một chuyện, còn lãi suất thực tế người gửi tiền nhận được lại thường là một câu chuyện khác", PGS.TS Huân nói.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng trường Đại học Nguyễn Trãi (NTU) cho rằng: "Giảm lãi suất, nhìn bề ngoài là giải pháp hỗ trợ tăng trưởng, nhưng thực chất là một bài toán cân bằng vĩ mô mang tính dài hạn. Nếu hạ quá nhanh, chênh lệch lãi suất với quốc tế sẽ gây áp lực lên tỉ giá. Nếu hạ quá mạnh, nhu cầu chi tiêu và đầu tư có thể tăng nóng, kéo theo rủi ro lạm phát quay trở lại.

Ngược lại, nếu không giảm, chi phí vốn cao sẽ tiếp tục kìm hãm đà phục hồi của nền kinh tế. Vì vậy, xu hướng thời gian tới nhiều khả năng là điều chỉnh có chọn lọc: lãi suất vẫn giảm nhưng không đồng đều, ưu tiên cho các lĩnh vực trọng tâm và những doanh nghiệp có nền tảng tài chính tốt, khả năng phục hồi rõ ràng".