Tại hội thảo Trung tâm Nghiên cứu Hải quân (CNA) ở Mỹ hôm 29-7, ông Zhang Hongzhou, một nghiên cứu viên thuộc Trường Nghiên cứu quốc tế Rajaratnam của Singapore, cảnh báo Trung Quốc đang xây dựng một đội tàu riêng cho "dân quân biển" của mình trên biển Đông. Động thái này có thể gia tăng căng thẳng trong khu vực.
Lực lượng "dân quân biển" của Trung Quốc bao gồm các tàu đánh cá dân sự, đóng nhiều vai trò khác nhau, từ cứu hộ cứu nạn cho tới tiến hành các chiến dịch "khẳng định chủ quyền" như đổ bộ lên đảo nước khác.
Xây dựng "dân quân biển" để thực hiện âm mưu chủ quyền vô lý
Trong khi Trung Quốc từ lâu đã kêu gọi đưa các tàu cá vào hoạt động, đây sẽ là lần đầu tiên "dân quân biển" có được đội tàu cá của riêng mình.
Vai trò ngày càng tăng của "dân quân biển" không phải là hoàn toàn mới. Thật vậy, từ đầu năm 2013, trong chuyến thăm thị trấn đánh cá Tanmen ở tỉnh Hải Nam, Chủ tịch Tập Cận Bình đã nói trước "dân quân biển" rằng họ nên "không chỉ tiến hành hoạt động đánh bắt cá, nhưng cũng thu thập thông tin trên biển và hỗ trợ việc xây dựng các hòn đảo và bãi đá" nhằm hỗ trợ các lợi ích của Trung Quốc ở Biển Đông.
Bài phát biểu của ông Tập "tạo đà" cho sự phát triển của lực lượng "dân quân biển", tăng cường nhiều đơn vị ở các thành phố ven biển và kêu gọi hỗ trợ nhiều về nguồn lực dành cho việc đào tạo ngư dân và xây dựng các tàu mới.
Nhưng động thái xây dựng một đội tàu đánh cá quốc doanh cho "dân quân biển" trên Biển Đông là "một hiện tượng mới", ông Zhang nói.
Trung Quốc đưa dân quân biển hoạt động vào sâu các khu vực tranh chấp trên biển Đông để khẳng định chủ quyền vô lý của nước này (ảnh: Tân Hoa Xã)
Có một hạm đội riêng có nghĩa là "dân quân biển" của Trung Quốc sẽ không còn phải dựa vào việc thuê các tàu đánh cá của ngư dân hoặc các công ty ngư nghiệp để thực hiện nhiệm vụ của mình.
Theo quan điểm ông Zhang, sự thay đổi của chính phủ Trung Quốc phản ánh sự thất vọng ngày càng tăng của Bắc Kinh về sự bất lực của mình để quản lý ngư dân.
Sau một loạt các vấn đề ngày càng tăng, bao gồm khiếu nại về trả lương thấp cho việc tham gia vào các sáng kiến của chính phủ - chính quyền trung ương đã quyết định tăng cường kiểm soát và chỉ đạo hoạt động của mình. "Họ không thể quản lý ngư dân", ông Zhang nói.
Tăng cường hoạt động xâm lấn và hành động bất hợp pháp
Hầu hết mọi người đều đồng ý với quan điểm ông Zhang rằng Trung Quốc sẽ sử dụng đội tàu này để "khẳng định chủ quyền" ở quần đảo Trường Sa.
Ngoài những tuyên bố của Trung Quốc khẳng định ở đó, quần đảo Trường Sa cũng là một ngư trường có giá trị đối với Trung Quốc. Theo một nghiên cứu của chính phủ cho thấy hơn 1,8 triệu tấn tài nguyên thủy sản trong vùng biển gần quần đảo Trường Sa, với sản lượng đánh bắt hàng năm có thể đạt khoảng 500.000 đến 600.000 tấn. "Đội tàu mới này, tất nhiên, sẽ được triển khai tới Trường Sa," ông Zhangnói.
Nhưng ông Zhang cũng cảnh báo rằng việc Trung Quốc sử dụng ngày càng tăng "dân quân biển" có thể gây leo thang căng thẳng trong khu vực và làm suy yếu lợi ích phi lý của Trung Quốc.
Trong một bài viết trên The Diplomat hồi tháng năm, ông Zhang nói rằng "dân quân biển" có thể sử dụng lòng yêu nước như một vỏ bọc để thực hiện các hoạt động bất hợp pháp bao gồm đánh bắt trộm rùa biển, san hô, các loài động vật quý hiểm, mà gây tai hại cho hình ảnh của Trung Quốc trên trường quốc tế.
Họ cũng có thể thực hiện các hoạt động trắng trợn trong vùng biển tranh chấp thậm chí còn đi xa hơn "đường chín đoạn" mà Trung Quốc ngang nhiên tuyên bố, gia tăng căng thẳng với các quốc gia láng giềng trong khu vực
"Điều này có nguy cơ phá hoại chính sách đối ngoại của Trung Quốc và mối quan hệ với các nước láng giềng," ông Zhang viết.
Làm thế nào mà Trung Quốc sẽ giải quyết những rủi ro kể từ khi đóng tàu cho lực lượng "dân quân biển" thì vẫn chưa rõ ràng.
Ông Zhang nhấn manh, tỉnh Hải Nam,Trung Quốc đã ra lệnh xây dựng 84 tàu cá lớn cho "dân quân biển" ở thành phố Tam Sa. Mười tàu cá sẽ được giao trong năm 2015, và hạm đội hiện nay chỉ có bốn tàu.
Tuy nhiên, sự phát triển đầy đủ của hạm đội có thể mất một thời gian khoảng vài năm, ông Zhang nhận định.
