Ông nhận định duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực là ưu tiên lớn nhất của ASEAN. ASEAN đã đưa ra nền tảng đối thoại và hợp tác giữa các nước thành viên cũng như giữa ASEAN với các đối tác. Nền tảng này dựa trên các giá trị và quy tắc chung cùng các cơ chế của ASEAN như Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF), hội nghị cấp cao Đông Á (EAS), hội nghị bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM +) và Diễn đàn hàng hải ASEAN mở rộng (EAMF).
Theo ông, có hai cơ chế chính ASEAN liên tục theo đuổi với TQ là Tuyên bố về ứng xử của các bên ở biển Đông (DOC) và tiến tới hoàn thành COC. Tuy nhiên, một COC ràng buộc hiện là nhu cầu cấp thiết nhất bởi đây là công cụ theo đuổi các mục đích và nguyên tắc của DOC thông qua ngăn chặn và quản lý các sự cố tiềm tàng.
Khi được hỏi lựa chọn của ASEAN là gì nếu TQ từ chối COC, ông Lê Lương Minh ghi nhận sẽ có nhiều thách thức, quá trình đàm phán COC đang diễn ra và đã nhận được cam kết từ ASEAN và TQ, cam kết chính trị này cần được chứng minh bằng hành động cụ thể. Với tình hình phức tạp như hiện nay, các cuộc tham vấn liên tiếp về COC buộc phải giải quyết nhanh với khung thời gian rõ ràng cùng một quan điểm đạt được càng sớm càng tốt.
Liên quan đến vấn đề các thế lực bên ngoài tham gia giải quyết thách thức hàng hải tại biển Đông, ông nhận định công việc giải quyết thách thức truyền thống và phi truyền thống tại biển Đông đòi hỏi nỗ lực của các nước liên quan. Do tầm quan trọng về hàng hải của Đông Nam Á đối với kinh tế và an ninh toàn cầu, không phải ngẫu nhiên các cường quốc lại tham gia duy trì hòa bình, ổn định và an ninh hàng hải tại khu vực này.
Về vai trò của Indonesia, ông Lê Lương Minh cho rằng Indonesia có vai trò quan trọng và có lợi ích chiến lược tại biển Đông dù không tranh chấp. Là một thành viên có trách nhiệm, Indonesia phải giữ vai trò then chốt trong việc xây dựng cách tiếp cận chung ASEAN đối với biển Đông. Chính Indonesia khởi xướng quá trình tiến tới nguyên tắc sáu điểm của ASEAN về biển Đông thông qua năm 2012.
DUY KHANG
