Ngày 30-4, Bộ Ngoại giao Philippines chính thức ra tuyên bố phản đối mạnh việc Trung Quốc ngang ngược lập cái gọi là các quận đảo Tây Sa và Nam Sa để quản lý trái phép hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa (thuộc chủ quyền Việt Nam nhưng Philippines đang tranh chấp).
“Chính phủ Philippines phản đối mạnh việc thành lập cái gọi là các quận ‘Nam Sa’ và ‘Tây Sa’ dưới cái gọi là quyền tài phán hành chính của cái gọi là ‘TP Tam Sa’ tự xưng do Cộng hòa nhân dân Trung Hoa công bố ngày 18-4” - hãng tin ABS-CBN News dẫn tuyên bố của Bộ Ngoại giao Philippines.
Trong tuyên bố, Bộ Ngoại giao Philippines nói rõ nước này “không công nhận cái gọi là TP Tam Sa hay các đơn vị trực thuộc hay bất kỳ hành động nào sau đó bắt nguồn từ Trung Quốc”.
Chính phủ Philippines cũng phản đối và không công nhận các cái tên phía Trung Quốc đặt cho các thực thể thuộc cái mà Philippines gọi là Nhóm đảo Kalayaan tức quần đảo Trường Sa của Việt Nam. Philippines cũng phản đối việc Trung Quốc thiết lập cái gọi là “trung tâm hành chính của quận Nam Sa” trên cái mà Philippines gọi là Đá Kagitingan tức Đá Chữ Thập thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam.
Ảnh chụp từ vệ tinh đảo Đá Chữ Thập do tổ chức Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á chụp ngày 3-9-2015 và công bố ngày 14-9-2015 cho thấy Trung Quốc đã cải tạo và quân sự hóa trái phép đá Chữ Thập thuộc cụm đảo Nam Yết trong quần đảo Trường Sa của Việt Nam. Ảnh: REUTERS
Trong tuyên bố, Bộ Ngoại giao Philippines cũng viện đến phán quyết của Tòa trọng tài trường trực xử Philippines thắng trong vụ kiện tuyên bố đường lưỡi bò của Trung Quốc năm 2016. Philippines nói rằng phán quyết này “đã giải quyết một cách toàn diện các tuyên bố quá đáng và các hành động trái luật pháp của Trung Quốc ở biển Đông”.
Trung Quốc tuyên bố chủ quyền gần hết biển Đông, và đến lúc này Trung Quốc vẫn không thừa nhận phán quyết tháng 6-2016 của Tòa trọng tài thường trực xem tuyên bố chủ quyền này là vô hiệu.
“Philippines kêu gọi Trung Quốc tuân thủ luật pháp quốc tế, bao gồm UNCLOS (Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển), cũng như Tuyên bố về ứng xử của các bên ở biển Đông đặc biệt đoạn thứ 5 của tuyên bố này mà theo đó các bên phải kiềm chế để không có các hành động gây phức tạp hay leo thang tranh chấp, ảnh hưởng hòa bình và ổn định” - Bộ Ngoại giao Philippines tuyên bố.
Trước đó, ngày 22-4, Bộ Ngoại giao Philippines đã gửi công hàm đến Đại sứ quán Trung Quốc tại Manila phản đối việc Trung Quốc lập cái gọi là "quận đảo" Tây Sa và “quận đảo” Nam Sa.
Cũng trong ngày này, Manila đã gửi một công hàm khác phản đối việc tàu Trung Quốc chĩa hệ thống điều khiển hỏa lực về phía tàu hải quân Philippines trong vùng biển Philippines.
Ngày 23-4 Mỹ cáo buộc Trung Quốc lợi dụng tình hình đại dịch COVID-19 để “gây áp lực quân sự và bắt nạt các láng giềng ở biển Đông”.
Trong tuyên bố, Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo đề nghị các nước buộc Trung Quốc phải chịu trách nhiệm với các sự cố gần đây trên biển Đông mà ông cho là “cách hành xử khiêu khích” của Trung Quốc.
Trong các sự cố này có việc Trung Quốc ngang ngược lập cái gọi là các quận hành chính trên biển Đông, đâm chìm một tàu cá của Việt Nam, thành lập cái gọi là “các trạm nghiên cứu” ở đá Chữ Thập và đá Subi (ở quần đảo Trường Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam), triển khai dân quân hàng hải ra xung quanh quần đảo Trường Sa và triển khai một đội tàu (tàu khảo sát Hải Dương Địa chất 8) ngăn các nước cùng tranh chấp khác thực hiện thăm dò dầu khí.
