Ngày 18-3, Mỹ và Philippines đã đạt được một thỏa thuận quốc phòng mà theo đó cho phép luân chuyển sự hiện diện quân đội Mỹ tại năm căn cứ ở Philippines theo như một thỏa thuận an ninh trước đó trong bối cảnh căng thẳng gia tăng với Trung Quốc ở biển Đông.
Theo thông báo chung sau sự kiện thường niên Đối thoại Chiến lược Mỹ - Philippines, năm khu vực cho phép luân chuyển sự hiện diện quân đội Mỹ gồm: Căn cứ không quân Antonio Bautista, căn cứ không quân Basa (phía Bắc Manila), căn cứ Fort Magsaysay (ở Palayan), căn cứ không quân Lumbia (ở Mindanao) và căn cứ không quân Mactan-Benito Ebuen (ở Cebu).
Phó Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Amy Searight cho biết thỏa thuận vừa đạt được là nhờ vào Thỏa thuận Tăng cường Hợp tác Quốc phòng (EDCA) năm 2014.
Theo đó, thảo thuận cho phép Washington tăng cường hiện diện quân sự tại Philippines thông qua việc luân chuyển tàu và máy bay phục vụ mục đích nhân đạo và các hoạt động an ninh hàng hải.
Binh sĩ Mỹ tham gia một cuộc tập trận quân sự chung với Philippines tại căn cứ Fort Magsaysay (tỉnh Nueva Ecija, Philippines). (Ảnh: AFP)
Bà Searight cho biết Manila là một "đồng minh quan trọng của Mỹ" và các mối quan hệ giữa hai bên chưa bao giờ thắt chặt như vậy. Vị quan chức Mỹ cho biết Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Ash Carter sẽ tới thăm Philippines vào tháng 4 năm nay để thảo luận cách thức thực hiện thỏa thuận.
Phát biểu trước báo giới, Đại sứ Mỹ tại Philippines Philip Goldberg cho hay các hoạt động di chuyển quân nhu và quân nhân đến các căn cứ trên sẽ diễn ra "rất sớm". Ông mô tả thỏa thuận, có thời hạn ban đầu là 10 năm, sẽ cho phép Mỹ có sự hiện diện lớn hơn, từ đó tái cân bằng châu Á và tăng cường liên minh với Philippines.
Trong khi đó, Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ Daniel Russel nhận định thỏa thuận hôm 18-3 đạt được vào thời điểm quan trọng, trước khi phán quyết của Tòa án Trọng tài thường trực tại The Hague (Hà Lan) trong vụ kiện của Philippines chống lại các tuyên bố chủ quyền vô lý của Trung Quốc ở biển Đông được đưa ra.
Trước đó, hôm 17-3, Hải quân Mỹ cho biết họ đã phát hiện có các hoạt động của Trung Quốc quanh bãi cạn Scarborough, một động thái được cho là để chuẩn bị cải tạo đất.
Trong một cuộc phỏng vấn với Reuters, Đô đốc John Richardson, Tham mưu trưởng Hải quân Mỹ, cũng bày tỏ lo ngại phán quyết của tòa thường trực có thể sẽ khiến Trung Quốc thiết lập Vùng nhận dạng phòng không (ADIZ) trên biển Đông.
Bà Searight cho biết Lầu Năm Góc cũng đã thông báo với Quốc hội Mỹ về ý định sử dụng 50 triệu USD để hỗ trợ xây dựng an ninh hàng hải khu vực. Bà cho biết Philippines sẽ nhận được "phần lớn" khoản hỗ trợ, dự kiến dùng để cải thiện radar và năng lực giám sát biển Đông.
