Tờ South China Morning Post ngày 30-7 đưa tin Thỏa thuận Lực lượng thăm viếng (VFA - thỏa thuận cho phép binh sĩ Mỹ tập trận trên đất Philippines) một lần nữa có hiệu lực sau khi Tổng thống Rodrigo Duterte "rút lại" một lá thư trước đó thông báo với Washington rằng ông muốn chấm dứt nó.
Quyết định trên được ông Duterte đưa ra sau cuộc gặp với Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Lloyd Austin tại Manila ngày 29-5.
Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte. Ảnh: ABS-CBN NEWS
Phát biểu với các phóng viên tại trụ sở lực lượng vũ trang Philippines hôm 30-7, với sự có mặt của ông Austin, Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Delfin Lorenzana cho biết "bức thư đó đã được rút lại như thể không có gì xảy ra", đưa quan hệ của song phương trở lại đúng hướng.
Ông Lorenzana nói với các phóng viên rằng ông không biết điều gì đã khiến tổng thống thay đổi ý định, nhưng cho biết cuộc gọi lịch sự của ông Austin đối với ông Duterte đã mang lại một "cuộc thảo luận cởi mở và thẳng thắn" về định hướng hợp tác Philippines - Mỹ.
Khi được hỏi về một phần trong VFA đã gây tranh cãi - điều khoản cho phép Mỹ giữ quyền giám hộ đối với các binh sĩ đang bị xét xử vì những tội ác đã gây ra trong nước, ông Lorenzana cho biết điều này đang được giải quyết giữa cả hai bên.
Ông nói: "Nó sẽ không ảnh hưởng đến tài liệu gốc, nhưng sẽ có một mục mới được thêm vào, hoặc một thỏa thuận bổ sung khác giữa hai quốc gia".
Với việc khôi phục VFA, ông Austin cho biết Bộ Quốc phòng sẽ có thể tiến hành hơn 300 cuộc trao đổi song phương mỗi năm với Các lực lượng vũ trang Philippines, bao gồm các cuộc tập trận mà quân đội sẽ tham gia huấn luyện chiến đấu "kề vai".
Ông Duterte thông báo quyết định chấm dứt VFA sau khi Mỹ từ chối cấp thị thực cho một thượng nghị sĩ Philippines mà ông coi là đồng minh. Sau đó, ông yêu cầu vaccine từ Mỹ để đổi lấy việc gia hạn VFA.
Mỹ đã vận chuyển hàng triệu vaccine đến Philippines, mặc dù Trung Quốc hiện là nhà cung cấp vaccine lớn nhất cho nước này.
Quyết định tiếp tục gia hạn VFA của ông Duterte trên thực tế không làm thay đổi bất cứ điều gì vì thỏa thuận cung cấp các quy định về việc luân chuyển hàng nghìn lính Mỹ trong và ngoài Philippines tham gia các cuộc tập trận chưa từng bị hủy bỏ.
Tuy nhiên, nó mang lại sự ổn định cho mối quan hệ giữa hai nước trong bối cảnh Mỹ muốn giảm ảnh hưởng của Trung Quốc ở châu Á bằng cách đẩy mạnh các cuộc gặp cấp cao ở khu vực.
Trong tuần này, ông Austin đã thăm Việt Nam, Philippines và Singapore. Ngoại trưởng Antony Blinken đến Ấn Độ. Truyền thông cũng cho biết Phó Tổng thống Kamala Harris có thể đến Việt Nam và Singapore vào tháng tới.
Ông Duterte đã ủng hộ mối quan hệ chặt chẽ hơn với Bắc Kinh, với việc Manila đang tìm cách thu lợi từ nhiều khoản đầu tư của Trung Quốc hơn. Dù vậy, quốc gia này cũng phản đối các tuyên bố bành trướng của Trung Quốc ở Biển Đông đang tranh chấp.
Người phát ngôn của ông Duterte - ông Harry Roque sau đó cho biết quyết định của ông Duterte là dựa trên việc duy trì các lợi ích cốt lõi chiến lược của Philippines. Nó nêu định nghĩa rõ ràng về liên minh là quan hệ hợp tác bình đẳng giữa các nước có chủ quyền, và xác định rõ các nghĩa vụ và cam kết của Mỹ theo Hiệp ước Phòng thủ lẫn nhau".
