Hãng tin CNN đánh giá động thái song phương này sẽ giúp tăng vị thế của TQ trong cục diện tranh chấp biển Đông. Các chuyên gia nhận định việc Philippines chấp nhận đàm phán song phương sẽ làm suy yếu vị thế của các bên liên quan đến tranh chấp biển Đông, gây cản trở các nỗ lực xây dựng một giải pháp đa phương. Động thái này cũng đồng thời nhấn mạnh thực tế rằng Mỹ đang hạn chế va chạm với Bắc Kinh trong khu vực.
Chỉ chưa đầy một năm trước, việc Philippines giành chiến thắng trong vụ kiện biển Đông tại tòa án quốc tế đã giáng một đòn pháp lý nặng ký vào các tuyên bố chủ quyền bất hợp pháp của TQ. Manila sau đó cũng từng mạnh mẽ từ chối lời đề nghị đàm phán trực tiếp của Bắc Kinh. Thế nhưng cục diện đã thay đổi chóng mặt trong thời gian qua. Dưới nhiệm kỳ của Tổng thống Rodrigo Duterte, Philippines đã hướng về phía TQ nhiều hơn vì cần những khoản đầu tư khổng lồ từ nước này. Manila cũng xa dần với Washington, một đồng minh mà ông Duterte đánh giá là thiếu tin cậy.
Ông Chito Santa Romana, Đại sứ Philippines tại TQ, khẳng định Manila đã không nhận được những sự đảm bảo cần thiết từ Mỹ và cộng đồng quốc tế rằng Philippines sẽ được hỗ trợ một khi xảy ra bất kỳ xung đột nào với TQ trong vấn đề biển Đông. “Tổng thống thường xuyên hỏi đại sứ Mỹ rằng “Các bạn có ở bên chúng tôi hay không?” nhưng ông đã không nhận được câu trả lời rõ ràng” - ông Romana trả lời phỏng vấn của hãng tin CNN. “Chính phủ Duterte quyết định rằng chúng tôi không thể quá phụ thuộc vào một cường quốc cách chúng tôi hàng ngàn cây số và chú tâm hơn vào láng giềng mà cụ thể là nước láng giềng lớn nhất của Philippines. Đó là TQ” - ông Romana cho biết.
Việc chính quyền của Tổng thống Donald Trump đặt vấn đề Triều Tiên làm mối quan tâm chính và phần nào ngó lơ biển Đông thời gian qua càng khiến cục diện biển Đông thêm bất lợi cho các nước ASEAN. Ông Mathew Davies, ĐH Quốc gia Úc, nhận định: “Trước kia, việc một siêu cường đứng về phía ASEAN khiến các tính toán chiến lược của TQ gặp khó khăn. Giờ đây khi Mỹ đã lùi bước, điểm yếu của ASEAN ngày một rõ. TQ có thể dễ dàng làm việc song phương”.
