(Sinh viên MAI VĂN TRUNG, Trường ĐH Kinh tế TP.HCM)
Bạn Mai Văn Trung thân mến,
Việc bảo vệ Hiến pháp (HP) là một yêu cầu cấp thiết ở nước ta đã được đề ra trong việc sửa đổi HP lần này. Vì bất cứ quốc gia nào cũng vậy, muốn xây dựng nhà nước pháp quyền thì phải bảo vệ HP không bị vi phạm.
Trên thế giới, có nhiều mô hình cơ quan bảo hiến, tùy tình hình chính trị của mỗi quốc gia mà chọn một hình thức cơ quan bảo hiến thích hợp. Có nước, người ta đặt cơ quan bảo hiến ở tòa án tối cao và tòa án các cấp (tức ngành tư pháp) để xét xử, giải quyết các vụ vi phạm HP (như Mỹ, Úc, Ấn Độ, Nhật Bản, Thụy Điển, Đan Mạch…). Cũng có nước thì lập cơ quan chuyên trách bảo hiến (tài phán HP) riêng, dưới hình thức một tòa án HP (Constitutional Court) hay một hội đồng HP (Constitutional Council) (như ở Ý, Đức, Pháp, Nga, Thái Lan, Campuchia…). Cũng có nước giao việc này cho cơ quan lập hiến (Quốc hội) (như hiện nay ở Trung Quốc, Việt Nam, Cuba) tức là các nước lâu nay theo “mô hình nhà nước xã hội chủ nghĩa”, Quốc hội là cơ quan quyền lực tối cao, thì làm luôn công việc bảo vệ HP do mình làm ra. Nhưng cách thứ ba này xem ra không hữu hiệu lắm nên trong việc cải cách lần này qua việc sửa đổi HP, dự thảo sửa đổi đưa ra là theo cách thứ hai, tức là sẽ lập một cơ quan chuyên trách bảo hiến độc lập mà cách tổ chức, hoạt động, nhiệm vụ, quyền hạn sẽ do một đạo luật của Quốc hội quy định cụ thể sau (theo Điều 120 Dự thảo sửa đổi HP).
Tòa án HP hay hội đồng HP cũng là theo một mô hình cơ quan bảo hiến độc lập, gồm có chủ tịch, phó chủ tịch và các ủ̉y viên do Quốc hội quyết định mà thôi. Theo mô hình này, như HP Campuchia hiện nay, hội đồng HP (Constitutional Council) có nhiệm vụ bảo vệ sự tôn trọng HP; giải thích HP; xem xét và quyết định các trường hợp tranh chấp liên quan đến bầu cử đại biểu Quốc hội; xem xét tính hợp hiến của các đạo luật trước khi ban hành. Hội đồng HP nước này gồm có chín thành viên, nhiệm kỳ chín năm. Cứ mỗi ba năm sẽ được thay đổi 1/3 (tức chọn lại 3 thành viên). Theo Điều 137 Hiến pháp Vương quốc Campuchia thì trong số chín thành viên của Hội đồng HP có ba thành viên do Quốc vương bổ nhiệm, ba thành viên do Quốc hội bầu chọn và ba thành viên còn lại do Hội đồng tối cao của các thẩm phán (Supreme Council of Magistracy) bầu.
Thân chào.
