Tuần trước, Pakistan xác nhận đã chuyển đề xuất ngừng bắn 15 điểm của Mỹ tới Iran, với sự hỗ trợ ngoại giao từ Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập, khi cuộc chiến ở Trung Đông bước sang tháng thứ hai.

Islamabad không thường được kêu gọi đóng vai trò trung gian trong các hoạt động ngoại giao cấp cao mang tính then chốt, nhưng lần này lại đảm nhận vai trò đó vì nhiều lý do: vừa do có quan hệ tương đối tốt với cả Washington và Tehran, vừa có nhiều lợi ích gắn liền với việc chấm dứt chiến sự.

Quan hệ tốt với Mỹ, Iran và vùng Vịnh

Trước đây, các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran chủ yếu do các quốc gia Trung Đông như Oman và Qatar làm trung gian. Tuy nhiên, khi các nước này trở thành mục tiêu tấn công của Iran, Pakistan đã đảm nhận vai trò đó.

Ông Zeeshan Shah, nhà phân tích tại tổ chức phi lợi nhuận FINRA (Mỹ), nói với tờ The New Arab rằng do “chiến lược đáp trả nhằm vào tất cả các nước láng giềng của Iran, Pakistan là quốc gia láng giềng duy nhất có thể đóng vai trò trung gian nhằm chấm dứt xung đột, bởi nước này không bị Iran tấn công và vẫn duy trì các kênh liên lạc với tất cả các bên”.

Quan hệ giữa Mỹ và Pakistan đã được cải thiện kể từ năm ngoái, với sự gia tăng tiếp xúc ngoại giao và mở rộng hợp tác kinh tế. Islamabad cũng tham gia “Hội đồng Hòa bình” do Tổng thống Mỹ Donald Trump khởi xướng.

Tờ Financial Times đưa tin rằng Tổng thống Trump gần đây đã điện đàm với Tổng Tham mưu trưởng quân đội Pakistan - Thống chế Asim Munir - người mà ông Trump gọi là “thống chế yêu thích”. Trong cuộc gọi, ông Munir được cho là đã đề nghị tổ chức các cuộc đàm phán trực tiếp giữa Mỹ và Iran.

Trong những tháng gần đây, Islamabad cũng xích lại gần Tehran hơn. Cơ quan tình báo Pakistan và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phối hợp trấn áp hoạt động buôn lậu và lực lượng ly khai Baloch dọc theo đường biên giới dài khoảng 900 km giữa hai nước. Tháng 5-2025, Thống chế Munir và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cũng đã tới Tehran để gặp Lãnh tụ Tối cao Iran khi đó là ông Ali Khamenei.

Theo ông Babak Vahdad, nhà nghiên cứu và phân tích về Iran và Hồi giáo Shiite, “Islamabad quan trọng với Tehran vì ba lý do: ổn định tại biên giới phía Đông, hợp tác chống các nhóm vũ trang, và vai trò trong thế cân bằng khu vực rộng lớn hơn, bao gồm cả các nước Vùng Vịnh”.

Pakistan cũng có quan hệ chặt chẽ với các quốc gia Vùng Vịnh, đặc biệt là Saudi Arabia, với việc hai nước đã ký hiệp định phòng thủ chung vào năm ngoái. Hiệp ước này coi hành động gây hấn với một bên là tấn công cả hai – hiện lại trở thành nguồn lo ngại đối với Pakistan, khi Islamabad e ngại bị cuốn vào xung đột cùng Saudi Arabia.

Bối cảnh trong nước khiến Pakistan có lợi ích rõ ràng trong việc giúp chấm dứt giao tranh.

Tình hình nguy hiểm sau các cuộc tấn công tên lửa của Iran nhằm vào ngày càng nhiều quốc gia, cùng với việc giá dầu tăng cao sau khi Tehran phong tỏa eo biển Hormuz, Islamabad mong muốn các hành động thù địch sớm chấm dứt.

Pakistan là một trong những quốc gia phụ thuộc nhiều nhất vào nguồn xuất khẩu hydrocarbon từ khu vực Vùng Vịnh. Nước này cũng phụ thuộc phần lớn vào nguồn dầu từ Trung Đông. Ngoài ra, hàng triệu lao động Pakistan tại thế giới Ả Rập mỗi năm gửi về lượng kiều hối tương đương tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước.

Căng thẳng leo thang đã khiến giá dầu toàn cầu tăng, buộc Pakistan phải nâng giá nhiên liệu khoảng 20%, gây thêm áp lực lên chính phủ, nhất là trong bối cảnh Islamabad đã nhiều tháng đối mặt với xung đột với nước láng giềng Afghanistan.

Vai trò tiềm năng và rủi ro

Sở hữu những lợi thế trong việc đảm nhận vai trò trung gian hòa giải, chính phủ Pakistan ngày 28-3 cho biết nước này đang nỗ lực “tạo ra môi trường thuận lợi” cho các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran.

Thủ tướng Sharif ngày 28-3 đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian về tình hình giao tranh đang diễn ra trong khu vực, cũng như các nỗ lực tiếp cận của Islamabad với Washington và các quốc gia Vùng Vịnh lân cận.

“Ông đã thông báo với Tổng thống Iran về sự ủng hộ mạnh mẽ đối với sáng kiến hòa bình của Pakistan, đồng thời bày tỏ hy vọng rằng các bên có thể cùng nhau tìm ra một con đường khả thi để chấm dứt xung đột” - văn phòng thủ tướng Pakistan cho biết trên mạng xã hội X.

Pakistan cũng đăng cai cuộc họp bốn bên của các ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Saudi Arabia nhằm thảo luận các diễn biến khu vực, bao gồm cuộc chiến Mỹ-Iran từ ngày 28 đến 30-3.

Dù ca ngợi những nỗ lực của Pakistan, nhiều nhà phân tích lo ngại rằng Islamabad sẽ đối mặt những rủi ro đáng kể khi gắn mình với một nỗ lực ngoại giao đầy khó khăn.

Bà Elisabeth Threlkeld, Giám đốc Chương trình Nam Á tại Trung tâm Stimson ở Mỹ, nhận định: “Chiến tranh càng kéo dài, thế cân bằng của Pakistan càng trở nên khó giữ hơn”.

Theo bà, việc tìm cách đóng vai trò hỗ trợ trong đàm phán “còn có lợi ở chỗ giúp xây dựng thêm thiện chí với Mỹ”. Tuy nhiên, bà cảnh báo rằng nếu Mỹ chỉ thể hiện sẵn sàng đàm phán như một biện pháp câu giờ thay vì thực sự muốn tìm lối thoát, điều đó “có thể khiến Pakistan bị Iran cáo buộc là đồng lõa, cũng làm tổn hại lòng tin giữa Islamabad và Washington, và ảnh hưởng đến khả năng hoặc thiện chí hỗ trợ trong tương lai”.

Theo nhận định của nhà phân tích Vahdad, Pakistan có thể đóng vai trò hiệu quả, nhưng thiên về “bên tạo điều kiện thầm lặng hơn là trung gian thực sự”.