Tuần trước, khi Salgy, 20 tuổi, biết được mình là thủ khoa của kỳ thi tuyển sinh đại học năm nay ở Afghanistan, cô đã rất phấn khởi. Sau nhiều tháng cố gắng, cô nhận ra rằng nỗ lực của mình đã được đền đáp.
Tuy nhiên, cảm giác đó gần như chuyển sang lo lắng ngay lập tức khi cô nhớ lại những sự kiện của những tuần trước, khi Taliban tiến vào và kiểm soát thủ đô Kabul.
Trẻ em gái ở Afghanistan có thể sẽ lại bị cấm đến trường. Ảnh: SAVE THE CHILDREN
"Chúng tôi đang đối mặt với một tương lai không chắc chắn và vẫn đang nghĩ về những gì sẽ xảy ra tiếp theo. Tôi nghĩ mình vừa là người may mắn nhất, vừa là người không may mắn nhất" - cô nói với hãng tin Reuters.
Những người không biết về sự cai trị của Taliban
Salgy là một đại diện của thế hệ Z (hay Gen Z, là những người được sinh ra trong khoảng thời gian từ 1995 đến 2012) ở Afghanistan.
Gần 2/3 người Afghanistan dưới 25 tuổi không thể nhớ được Taliban - kẻ đã cai trị Afghanistan từ năm 1996 cho đến khi bị lực lượng dân quân do phương Tây hậu thuẫn lật đổ vào năm 2001.
Trong thời gian này, Taliban đã áp đặt những quy định nghiêm ngặt trên toàn đất nước. Trong đó nổi bật nhất là việc trẻ em gái bị cấm đến trường và phụ nữ không được đi làm. Kể từ năm 2001, hàng loạt cuộc nổi dậy nhằm phản đối chính sách này đã bị Taliban đàn áp. Hàng ngàn người Afghanistan đã chết trong các cuộc đối đầu với nhóm chiến binh.
Mất đi những quyền tự do cơ bản nhất
Sáng 15-8, khi Taliban đến gần Kabul, Javid (26 tuổi) đã vội vã trở về nhà, xóa tất cả các email và tin nhắn trên mạng xã hội mà anh đã chia sẻ với các tổ chức và chính phủ nước ngoài, đặc biệt là Mỹ.
Javid cũng đốt hết các chứng chỉ và đập vỡ chiếc cúp lưu niệm bằng thủy tinh nhận được từ các chương trình hợp tác phát triển do Mỹ tài trợ.
Nhiều người Afghanistan làm việc cho các tổ chức ở nước ngoài đã cố gắng chạy trốn khỏi đất nước trong hai tuần qua. Bên cạnh sự an toàn, những người trẻ ở Afghanistan cho biết họ lo lắng các quyền tự do vốn rất khó để giành được khác có thể bị tước đoạt.
Theo số liệu từ Ngân hàng Thế giới, tỉ lệ nhập học trung học cơ sở tăng từ 12% vào năm 2001 lên 55% vào năm 2018. Hiện Afghanistan có khoảng 170 đài phát thanh, hơn 100 tờ báo và hàng chục đài truyền hình.
Đó là chưa kể đến điện thoại thông minh và Internet - hai thứ không tồn tại dưới sự cai trị của Taliban.
"Nó là thứ mà tất cả chúng ta đều sử dụng mọi lúc. Chúng tôi sử dụng nó để giải trí, đó là cách chúng tôi khám phá những gì đang xảy ra ở phần còn lại của thế giới. Tôi không muốn mất điều đó" - một người trẻ khác nói.
Quyền phụ nữ đứng trước bờ vực sụp đổ
Bất chấp việc Taliban cam kết sẽ tôn trọng nhân quyền và nhất là quyền phụ nữ, những người trẻ ở Afghanistan vẫn không khỏi lo lắng về tương lai của chính mình. Javid cho biết nhiều sinh viên nữ đã ngừng đến lớp vì sợ hãi.
Theo Ngân hàng Thế giới, số trẻ em gái học tiểu học đã tăng từ con số 0 dưới thời Taliban lên hơn 80%.
"Chúng tôi từng có hy vọng về cuộc sống, hy vọng về sự thay đổi, nhưng chỉ trong một tuần, Taliban đã lấy đi tất cả hy vọng của chúng tôi. Những giấc mơ vụt tắt trước mắt chúng tôi. Tất cả chỉ còn là hư vô" - Sosan Nabi, một sinh viên mới tốt nghiệp bày tỏ.
