Chiều 22-1, tại TP.HCM, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp đã tổ chức Diễn đàn "Gian lận thương mại trên không gian mạng - Thách thức và giải pháp".

Doanh nghiệp đau đầu với hàng giả

Tại diễn đàn, Phó Chủ tịch Liên đoàn Công nghiệp và Thương mại Việt Nam (VCCI) Võ Tân Thành nhìn nhận thương mại điện tử (TMĐT) và các hoạt động kinh doanh trực tuyến đã trở thành một động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, lợi dụng kẽ hở, nhiều đối tượng đã lách luật hay cố tình gian dối để cung cấp những sản phẩm giả, kém chất lượng, không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Theo đánh giá của Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, thời gian gần đây, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả tiếp tục diễn biến phức tạp, đặc biệt trên môi trường TMĐT và không gian mạng.

Bà Lê Thị Hà, Trưởng phòng Quản lý hoạt động TMĐT thuộc Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (IDEA) - Bộ Công Thương, đồng tình và dẫn số liệu: Năm 2025, Cục đã yêu cầu các nền tảng TMĐT gỡ bỏ 43.000 thông tin vi phạm, tăng hơn 4 lần so với năm 2024; ngăn chặn 13.000 gian hàng vi phạm; phát hiện hơn 1.000 website vi phạm.

Bà Lê Thị Hà cũng đưa ra góc nhìn, lý do hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng vẫn tồn tại dai dẳng ở trực tuyến là do chúng còn hiện diện rất nhiều tại mô hình truyền thống. TMĐT là một cánh tay nối dài cho hoạt động kinh doanh, phân phối các mặt hàng này.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Thuận Đạt, Giám đốc Điều hành DAFC, đại diện Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG), đơn vị đang phân phối hơn 138 thương hiệu quốc tế chính hãng tại Việt Nam, cho biết doanh nghiệp trực tiếp chứng kiến và chịu tác động nghiêm trọng từ hàng giả, hàng xách tay không rõ nguồn gốc và gian lận thương mại trên không gian mạng.

TMĐT phát triển nhanh đã kéo theo một thực tế ai cũng thấy: Hàng giả, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ, hàng không rõ nguồn gốc đang tràn lan trên không gian mạng, từ sàn TMĐT, mạng xã hội đến KOL livestream.

Đơn cử vụ việc mới đây tại Quảng Trị, công an đã tịch thu 25 tấn mỹ phẩm hàng giả. Đáng chú ý, các đối tượng đã sử dụng thủ đoạn thuê tài khoản ảo đánh giá 5 sao để lừa dối hàng nghìn người tiêu dùng trên sàn thương mại điện tử.

Ông Đạt cho rằng đây không còn là hiện tượng đơn lẻ mà đã trở thành một hệ sinh thái gian lận có tổ chức, ngày một tinh vi, gây tổn hại trực tiếp cho người tiêu dùng, doanh nghiệp chân chính và cả nguồn thu ngân sách nhà nước.

Tương tự, ông Nguyễn Phương Sơn, Giám đốc Đối ngoại Công ty Amway Việt Nam, cũng cho biết năm 2023 Amway phối hợp cùng IDEA yêu cầu một sàn TMĐT phải gỡ 1.287 link vi phạm về cạnh tranh và sở hữu trí tuệ.

Trong năm 2025, Amway đã tiếp tục có công văn chính thức đề nghị một số sàn TMĐT có tiếng gỡ tổng cộng 822 link vi phạm.

Các doanh nghiệp chính hãng khác cũng nhìn nhận hàng gian, hàng giả và hàng xách tay không kiểm soát có thể gây sụt giảm mức hai chữ số về doanh thu, đặc biệt trong các ngành hàng giá trị cao.

Bước ngoặt “định danh” và lời giải từ giải pháp kỹ thuật số

Trước tình trạng này, bà Lê Thị Hà cho biết Luật Thương mại điện tử (có hiệu lực từ 1-7-2026) được coi là một bước đi quan trọng và kịp thời, thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường quản lý hoạt động mua bán trực tuyến, phòng chống gian lận thương mại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Trong đó, một trong những điểm mới là Luật TMĐT yêu cầu định danh người bán trên các sàn thương mại điện tử thông qua hệ thống định danh điện tử quốc gia VNeID, nhằm đảm bảo sự minh bạch trên không gian số.

Bà Tạ Dịu Thương, Trưởng ban Pháp chế Hiệp hội Bán hàng đa cấp Việt Nam, bày tỏ sự tâm đắc đối với quy định mới của Luật TMĐT về việc bắt buộc xác định danh tính người bán và chủ sở hữu gian hàng "vì rất đúng và trúng".

Bà Thương mong muốn các sàn TMĐT cần siết chặt điều kiện đăng bán đối với những sản phẩm thuộc hệ thống phân phối đặc thù, như bán hàng đa cấp.

Khi một gian hàng đăng tải sản phẩm của các doanh nghiệp, sàn cần yêu cầu cung cấp giấy ủy quyền hoặc xác nhận phân phối hợp pháp do doanh nghiệp tại Việt Nam ban hành. Việc này sẽ giúp "lọc" vi phạm ngay từ đầu, bảo vệ hệ thống phân phối chính thống và quyền lợi của người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, bất cập lớn trong quy trình xử lý vi phạm hiện nay là việc tìm kiếm và yêu cầu gỡ bỏ link vi phạm mất rất nhiều thời gian, thậm chí hàng năm. Trong khi đó, số lượng link vi phạm có thể lên đến hàng chục nghìn, gây áp lực lớn cho doanh nghiệp và sàn TMĐT.

Từ thực tiễn này, bà Tạ Dịu Thương kiến nghị cần đẩy mạnh ứng dụng giải pháp số. Với những sản phẩm đã được đăng ký, bảo hộ và được ủy quyền phân phối hợp pháp tại Việt Nam, doanh nghiệp sẵn sàng cung cấp hồ sơ pháp lý để các sàn và cơ quan quản lý xác thực.

Từ đó, sàn có thể áp dụng biện pháp kỹ thuật để tự động chặn, không cho hiển thị hoặc tìm kiếm các gian hàng vi phạm. Đây là giải pháp nhanh, hiệu quả, giảm tải cho các bên liên quan, đồng thời kết hợp hài hòa giữa yêu cầu pháp lý và công nghệ để bảo vệ thị trường.

Đánh giá về khung khổ pháp lý, các chuyên gia tại diễn đàn đều cho rằng hệ thống pháp luật hiện hành về phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả về cơ bản đã tương đối đầy đủ.

Dù vậy, vẫn tồn tại những bất cập như một số quy định còn chồng chéo, chế tài xử lý chưa đủ sức răn đe; việc định giá tang vật, xử lý, bảo quản hàng hóa vi phạm còn phức tạp, tốn kém.

Bên cạnh đó cũng còn thiếu hướng dẫn thống nhất trong xử lý vi phạm trên không gian mạng. Ngoài ra, việc chia sẻ, kết nối dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương trong nhiều trường hợp chưa thông suốt, ảnh hưởng đến hiệu quả phối hợp.