Mục đích của việc chuyển đổi nhằm mang lại giá trị kinh tế cao hơn trên cùng diện tích. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia trong lĩnh vực nông nghiệp thì vấn đề không đơn giản.
Trước hết phải khẳng định một điều rằng lúa vẫn là lợi thế lớn của đồng bằng sông Cửu Long. Cây lúa rất phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng nơi đây, vì vậy nếu muốn chuyển đổi thì cần xem xét cây trồng nào có thể phù hợp và có năng suất kinh tế cao hơn cây lúa. Còn nếu nông dân làm lúa ở vùng nào đang có lãi thì cứ để họ tiếp tục làm. Hiện nay có những chuỗi liên kết cánh đồng lớn từ khâu xây dựng vùng nguyên liệu với giống chất lượng, doanh nghiệp (DN) hỗ trợ nông dân sản xuất, thu mua đảm bảo đầu ra xuất khẩu. Nếu tiếp tục phát triển những chuỗi liên kết này thì sẽ ổn định lợi ích cho ngành lúa gạo.
Các cây trồng thay thế cây lúa là ngô, đậu nành, rau… nếu phát triển thành công nước ta không phải nhập hàng triệu tấn mỗi năm cho ngành thực phẩm, sản xuất thức ăn chăn nuôi. Thế nhưng liệu trồng thay thế loại cây này trên đất trồng lúa liệu hiệu quả có cao hơn không và quan trọng có thị trường ổn định không?. Hay như mới đây có trường hợp trồng ngô xong không có doanh nghiệp nào thu mua vì chê hạt nhỏ. Thừa nhận rằng hiện nay nước ta đang thừa gạo nhưng nếu chuyển đổi sản xuất theo hướng phân loại gạo chất lượng cao, gạo đặc sản để xuất khẩu, chất lượng thấp sẽ chế biến làm thức ăn chăn nuôi sẽ có hiệu quả.
Nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng khi chuyển đổi nên chú trọng thiết lập các chuỗi liên kết từ sản xuất, tiêu thụ, chế biến đến xuất khẩu. Nên chuyển đổi có lộ trình, cẩn trọng có kiểm soát, quy hoạch vì đây không chỉ là một ngành kinh tế mà còn là an ninh lương thực quốc gia.
Cạnh đó, nên có nhiều chính sách hỗ trợ các DN tiêu thụ, cây trồng thay thế phải có các DN cam kết thu mua, làm đến đâu tiêu thụ đến đó. Nên tránh kiểu hô hào, thành tích để nông dân chuyển đổi, rồi cuối cùng “tránh vỏ dưa gặp vỏ dừa” đầu ra không có, giá thấp, người lãnh hậu quả lại là nông dân. Bế tắc của chính ngành xuất khẩu gạo, nỗi buồn nông dân trồng lúa đang gặp phải chính là bài học cho những cây trồng thay thế.
QUANG HUY
