Năm 2025 đánh dấu cột mốc quan trọng khi kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đồ gỗ Việt lần đầu vượt 17 tỉ USD. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá lớn vào một số thị trường trọng điểm đang đặt ra nhiều rủi ro tiềm ẩn. Để duy trì vị thế dẫn đầu và nâng cao sức chống chịu, các doanh nghiệp đồ gỗ Việt Nam chủ động ứng dụng công nghệ, đa dạng hóa thị trường một cách nhanh chóng.

Đẩy mạnh tự động hóa để nâng cao năng lực

Bên cạnh nỗ lực đa dạng hóa thị trường, bài toán tối ưu hóa chi phí sản xuất đang được giải quyết thông qua quá trình nâng cấp công nghệ. Theo ông Đặng Quốc Hùng, Tổng giám đốc Công ty CP Thủ công Mỹ nghệ Gỗ Liên Minh, dù chi phí nhân công không ngừng tăng cao, nhiều nhà máy vẫn duy trì được mức giá bán cạnh tranh và bảo vệ tốt biên lợi nhuận. Chìa khóa then chốt nằm ở tính chủ động ứng dụng tự động hóa vào dây chuyền sản xuất.

"Trước đây, một phân xưởng quy mô có thể cần huy động từ 800 đến hàng ngàn lao động mỗi tháng. Thế nhưng hiện nay, nhờ hệ thống thiết bị tân tiến, lực lượng nhân sự được rút gọn xuống chưa tới 200 người nhưng vẫn đảm bảo, thậm chí vượt xa công suất ban đầu", ông Hùng dẫn chứng.

Ông Hùng phân tích rào cản tài chính từ các thiết bị đắt đỏ của châu Âu từng kìm hãm bước tiến của ngành. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các thế hệ máy móc từ Trung Quốc và khu vực châu Á với chi phí đầu tư thấp đã tháo gỡ hoàn toàn điểm nghẽn này. Việc mạnh dạn tự động hóa giúp doanh nghiệp kiểm soát chặt chẽ chất lượng sản phẩm đầu ra, gia tăng năng suất tối đa và giữ vững lợi thế cạnh tranh cốt lõi.

Ở góc độ quản trị, ông Trần Quốc Mạnh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Xuất khẩu hàng Thủ công Mỹ nghệ Việt Nam (VIETCRAFT) cũng thẳng thắn lưu ý rằng việc đầu tư công nghệ số phải được tính toán dựa trên bài toán thu hồi vốn thực tế. Các đơn vị cần tránh chạy đua nâng cấp thiết bị nếu quy mô đơn hàng không tương xứng. Đặc biệt, xu hướng sản xuất xanh hiện nay đã trở thành tấm vé thông hành bắt buộc.

"Các quy định khắt khe từ đối tác quốc tế đòi hỏi hàng hóa phải đáp ứng tiêu chuẩn khép kín chuỗi cung ứng từ khâu nguyên liệu đến phân phối. Cùng với hệ thống hạ tầng logistics đang được cải thiện qua các dự án giao thông trọng điểm, ngành đồ gỗ đang hội tụ đủ nguồn lực để vững bước", ông Mạnh kỳ vọng.

Tìm kiếm thị trường mới để giảm thiểu rủi ro

Theo ông Trần Ngọc Liêm, Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tại TP.HCM (VCCI - HCM), kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ Việt Nam hiện đã vươn tới 45 quốc gia trên thế giới. Dù vậy, thực tế cho thấy ba thị trường cốt lõi gồm Mỹ, Nhật Bản và Trung Quốc lại chiếm đến 65% tổng kim ngạch toàn ngành. Trong đó, riêng thị trường Mỹ đã chiếm tỉ trọng 45-50%. Sự tập trung quá mức này khiến ngành hàng dễ bị tổn thương trước các chính sách rào cản thương mại.

Việc phía Mỹ quyết định dừng áp thuế đối ứng diện rộng và chuyển sang mức thuế bổ sung từ 10 - 15% trong năm 2026 đã tạo ra một khoảng đệm thời gian quý giá. Khoảng đệm này giúp các nhà sản xuất có cơ hội cấu trúc lại chuỗi cung ứng trong bối cảnh sức mua tại Mỹ đang có dấu hiệu chững lại đáng kể, đơn hàng giảm so với giai đoạn cao điểm.

Do đó, ông Liêm cho biết doanh nghiệp cần khẩn trương tìm kiếm thị trường mới, xây dựng thương hiệu quốc gia và gắn kết sản xuất với các giá trị bền vững môi trường và trách nhiệm xã hội.

Đồng tình với đánh giá trên, bà Huỳnh Thị Phương Vi, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH Hiệp Long nhận định cộng đồng doanh nghiệp thời gian qua vẫn duy trì thế khá bị động do thói quen phụ thuộc vào thị trường châu Âu và Mỹ. Chính cú sốc rào cản thuế quan gần đây từ thị trường Mỹ đã làm lộ rõ điểm yếu, buộc các nhà sản xuất phải bừng tỉnh. Việc tích cực tham gia các hội chợ thương mại quốc tế để tìm kiếm đối tác mới giờ đây là chiến lược bắt buộc.

"Sự chuyển hướng sang các khu vực tiềm năng khác không đơn thuần là khai thác thị trường ngách, mà là đánh thức những vùng đất màu mỡ từng bị bỏ ngỏ nhằm thiết lập màng lọc rủi ro an toàn", bà Vi chia sẻ.

Nhìn nhận về năng lực cạnh tranh vĩ mô, ông Trần Quốc Mạnh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Xuất khẩu hàng Thủ công Mỹ nghệ Việt Nam (VIETCRAFT) cho biết ngành gỗ Việt Nam hiện đang giữ vị thế hàng đầu tại Đông Nam Á, vượt xa các đối thủ cạnh tranh. Lợi thế này được bồi đắp bởi đội ngũ nhân công lành nghề và sự chuyển dịch đầu tư phụ kiện nội thất.

Sức hút của đồ gỗ Việt được minh chứng qua kỷ lục khách mua hàng quốc tế, đặc biệt là các hệ thống phân phối lớn của Mỹ, ưu tiên chọn Việt Nam thay vì Trung Quốc. Dù vậy, trước sóng gió của thị trường, ông Mạnh nhấn mạnh các đơn vị không thể áp dụng tư duy lập kế hoạch cố định cả năm. Chiến lược sản xuất kinh doanh phải được tùy biến linh hoạt từng giai đoạn ngắn nhằm kịp thời thích nghi với biến động thuế quan.