Ngày 13-4, tờ The New York Times dẫn nghiên cứu của các nhà khí tượng học Mỹ chỉ ra rằng việc Trung Quốc giới hạn dòng chảy của sông Mekong đã trực tiếp gây ra lượng nước thấp kỷ lục và hạn hán tại các quốc gia hạ nguồn.
Nghiên cứu trên được Công ty Eyes on Earth (chuyên về giám sát nguồn nước) thực hiện và được tài trợ từ chương trình Sáng kiến Hạ nguồn sông Mekong (LMI) của Bộ Ngoại giao Mỹ.
Cảnh trồng lúa tại Hồng Ngự, Việt Nam. Ảnh: THE NEW YORK TIMES
"Dữ liệu vệ tinh không nói dối và trong khi lượng nước dư dả ở cao nguyên Thanh Tạng, các nước như Campuchia và Thái Lan hiện đang chịu mối nguy lớn, khi lượng nước lớn bị giữ lại tại Trung Quốc" - ông Alan Basist, đồng tác giả nghiên cứu trên, cho biết.
Số liệu vệ tinh về độ ẩm bề mặt cho thấy trong mùa mưa năm 2019, mặc dù lượng nước mưa và nước từ tuyết tan tại Vân Nam (Trung Quốc) cao hơn trung bình, mực nước tại biên giới Thái Lan - Lào lại thấp hơn trung bình đến 3 m.
"Điều này cho thấy Trung Quốc đã không xả nước vào mùa mưa dù điều đó gây hạn nghiêm trọng tại các quốc gia ở hạ nguồn" - ông Basist nhấn mạnh.
Nghiên cứu sử dụng dữ liệu lượng nước bề mặt từ nước mưa và tuyết tan tại phần thượng nguồn sông Mekong ở Trung Quốc từ năm 1992 đến 2019. Dữ liệu này sau đó được so sánh với dữ liệu về mực nước sông Mekong để đánh giá sự tương quan "tự nhiên" giữa mực nước sông với lượng nước ở thượng nguồn.
Một đập thủy điện tại phía bắc Lào, do công ty Trung Quốc xây dựng. Ảnh: THE NEW YORK TIMES
Kể từ năm 2012, khi Trung Quốc xây dựng các đập thủy điện lớn, sự tương quan trên bị phá vỡ. Điều này trùng với việc Trung Quốc tích trữ nước vào mùa mưa để sản xuất điện.
Khác biệt rõ ràng nhất là vào năm 2019. Đây cũng là năm ghi nhận hạn hán kỷ lục tại khu vực hạ nguồn sông Mekong.
Tuy nhiên, Trung Quốc đã bác bỏ nghiên cứu trên.
"Việc lý giải rằng việc Trung Quốc xây đập trên sông Lan Thương (tên Trung Quốc gọi sông Mekong) gây hạn hán ở hạ nguồn là vô lý" - hãng tin Reuters dẫn lời Bộ Ngoại giao Trung Quốc, cho rằng tỉnh Vân Nam chịu hạn hán nghiêm trọng vào năm ngoái và trữ lượng nước tại các con đập hạ xuống mức thấp nhất lịch sử.
"Hoặc là Trung Quốc nói dối hoặc các con đập của họ nói dối. Ai đó đang nói sai sự thật" - ông Brian Eyler, Giám đốc Đông Nam Á của Trung tâm Nghiên cứu Stimson, bình luận.
