Tháp Bình Sơn, còn gọi là Tháp chùa Vĩnh Khánh hay Tháp Then, là một ngôi tháp cổ, tương truyền nguyên thủy có 13 tầng, nhưng hiện nay chỉ còn lại 11 tầng. Tháp được xây dựng từ thời Trần, nằm trong khuôn viên chùa Vĩnh Khánh (chùa Then) thuộc thôn Bình Sơn, thị trấn Tam Sơn huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc.
Được xây dựng vào thế kỷ XIII – XIV, đây là ngọn tháp tiêu biểu cho kiến trúc chùa tháp thời Lý-Trần ở Việt Nam và là ngọn tháp đất nung thời Trần cao nhất còn lại đến ngày nay.
Thân tháp Bình Sơn được cấu trúc bằng hai lớp gạch: gạch khẩu chịu lực có nhiều kích cỡ để trơn được sử dụng xây bệ, xây bên trong tháp và giật cấp làm mái phân tầng. Phần lớn các viên gạch khẩu được cấu trúc có mộng chốt, tạo dáng khớp nhau theo từng lớp, từng tầng rồi mới nung rắn chắc để xây, bảo đảm liên kết chặt và khả năng chịu lực lớn. Bên ngoài, xung quanh tháp được ốp một lớp gạch vuông, mỗi cạnh dài 0,46m, phủ kín thân tháp.
Tháp có 15 tầng, trải qua thời gian, tác động của thiên nhiên và các lần tu bổ (gần đây nhất là 5/1972) hiện còn 11 tầng tháp và một tầng trệt. Tòa tháp cao 14,7m . Phần chân tháp rộng gần 4,5m. Toàn bộ tháp được xây bằng 13.000 viên gạch đất nung.
Trên các viên gạch có rất nhiều loại hoa văn được trang trí tinh xảo khác nhau.
Đã gần ngàn năm nay, nhiều viên gạch xây tháp vẫn còn giữ nguyên được màu đỏ son mà không bị rêu mốc.
Nhưng có những chỗ qua thời gian khiến tháp bị bào mòn rêu mốc.
Vào đầu những năm 1960, đê sông Lô vỡ, ngập lụt liên miên, xói lở tận chân tháp, nên tháp Bình Sơn bị nghiêng có nguy cơ bị đổ. Khi chỏm tháp rơi xuống, một số mái vỡ, thì Sở Văn hóa Vĩnh Phú cùng Bộ Văn hóa quyết định phục dựng.
Thời gian khiến nhiều chỗ của tháp bị bào mòn rêu mốc.
Trước đây, theo đánh giá của người Pháp thì đây là một cây tháp đẹp nhất xứ Bắc kỳ
Tháp Bình Sơn vốn được phát hiện và nghiên cứu từ thời Pháp. Một học giả Pháp cho rằng, tòa tháp mang phong cách nghệ thuật Đại La, thuộc văn hóa Đường, được xây dựng từ thế kỷ thứ 7.
Tuy nhiên, các nhà khoa học nước ta cho rằng, tòa tháp này xuất hiện vào thời Lý và được tu bổ, tôn tạo vào thời Trần. Dù nó có ảnh hưởng nhiều nét văn hóa Chăm, nhưng nó là do bàn tay, ý tưởng của người Việt thời Lý – Trần sáng tạo ra và xây dựng nên.
Ngày 28-4-1962, tháp Bình Sơn được Nhà Nước xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa quốc gia. Tháng 3-2016, tháp Bình Sơn đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.
