(PLO)- Dạo đầu thế kỷ XX, dân gian ở Nam Kỳ lục tỉnh quen câu “Đi tàu chú Hỷ, ở nhà chú Hỏa” để chỉ việc giao thông đi lại và bất động sản liên quan đến hai nhân vật gốc Hoa nổi tiếng thời ấy: Chú Hỷ và chú Hỏa.
Theo thông tin trong Sài Gòn năm xưa (Vương Hồng Sển), chú Hỷ có tàu chạy khắp vùng Nam Kỳ lục tỉnh; sông rạch nào có tàu Tây là nơi đó có tàu của chú Hỷ chạy. Điểm ưu là giá vé lại rẻ hơn tàu Tây, tiền cơm nước cũng nhẹ hơn, duy có giờ giấc thì không chuẩn bằng tàu Tây. Riêng về chú Hỏa lại thú vị hơn nhiều.
Trở thành đại phú từ nghề… cầm đồ
Dạo đầu thế kỷ XX, chẳng những dân gian gọi “Đi tàu chú Hỷ, ở nhà chú Hỏa” để chỉ những sự phổ biến về di chuyển, bất động sản liên quan chú Hỷ, chú Hỏa, mà với riêng chú Hỏa, khi nói về các đại phú còn có câu “Nhất Hỏa, nhì Đàm, tam Xường, tứ Ích”.
Chân dung Hui Bon Hoa. Ảnh: TƯ LIỆU
Trước hết nói về xuất thân của chú Hỏa, được nghiên cứu Văn bia Thành phố Hồ Chí Minh: Khảo cứu và giới thiệu (Phạm Ngọc Hường) cho hay chú Hỏa có tên thật là Hui Bon Hoa 黃文華 (Hoàng Văn Hoa) (1848-1901), tên khác là Tú Vinh, tên hiệu là Tình Nham, nguyên quán ở Nam An, sau chuyển đến sống ở Hạ Môn, Phúc Kiến. Ông đến Việt Nam lập nghiệp năm 20 tuổi.
Do đâu mà chú Hỏa lại giàu có đến vậy? Thì đây, Vương Hồng Sển cho hay: “Sơ khởi chú Hỏa nghe đâu hùn hiệp với một người Pháp bao thầu khuếch trương các tiệm cầm đồ (Mont de piété) trong Nam Kỳ”.
Dãy nhà phố đối diện Công viên Quách Thị Trang thời thuộc Pháp được xây dựng bởi gia tộc chú Hỏa. Ảnh: TƯ LIỆU
Cộng tác với người Pháp làm ăn, buôn bán, lại như Sài Gòn năm xưa cho biết ông còn nhập Pháp tịch, bởi vậy “ông được người Pháp hỗ trợ nên trong hoạt động kinh doanh, mở mang sự nghiệp rất thuận lợi. Gia tộc của ông hầu như thâu tóm thị trường kinh tế Sài Gòn và cả vùng đất Nam bộ” - theo lời Văn bia Thành phố Hồ Chí Minh: Khảo cứu và giới thiệu cho biết.
Trong gia sản đồ sộ của chú Hỏa, trước nhất phải kể đến món bất động sản làm nên tên tuổi của ông.
"Ở nhà chú Hỏa"
Khi in tác phẩm Sài Gòn năm xưa vào năm 1960, Vương Hồng Sển có ghi: “Hiện nay, phố xá Sài Gòn một phần lớn là của Công ty Hui Bon Hoa làm chủ”. Cụ thể, số liệu, Văn bia Thành phố Hồ Chí Minh: Khảo cứu và giới thiệu cung cấp thông tin như sau:
“Trong thời kỳ cực thịnh, hầu như con phố nào ở Sài Gòn - Gia Định họ đều có những tòa nhà, căn hộ của gia tộc Hui Bon Hoa cho thuê. Trong toàn thành phố có khoảng hơn 200.000 bất động sản cho thuê thì có tới 40.000 căn thuộc sở hữu của gia tộc Hui Bon Hoa”.
Khách sạn Majestic do gia tộc Hui Bon Hoa xây tặng thành phố Sài Gòn. Ảnh: TƯ LIỆU
Những bất động sản kể trên, phải kể đến khu đất Hậu Phương Lan, được xem là nơi phát lên của chú Hỏa. Đất này, chính là khu vực Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM hiện nay. Nơi văn bia “Hoàng Trọng Huấn mẫu Trịnh Thái phu nhân mộ chí minh” (Phạm Ngọc Hường trích dịch) có đoạn cho biết điều ấy:
“Trong nước Việt có khoảnh đất gọi là Hậu Phương Lan, dài rộng hơn mười nghìn thước, để hoang vu đã lâu mà không người biết… Hoàng Văn Hoa biết rằng sau này nó sẽ trở thành khu trọng yếu của giới thương nhân nên đã có ý muốn có được nó…
Thế là chặt cỏ cắt lá, sửa sang bờ đất, lâu dần rồi cảnh tượng thay đổi, tiếng xe ngựa chạy, đường ray thông tứ hướng, bỗng chốc trở thành chốn thương trường rộng lớn. Giá đất so với trước kia hoặc tăng năm lần hoặc tăng tới 10, 100 lần”.
Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM, một trong những bất động sản của chú Hỏa. Ảnh: Traveloka
Để dễ hình dung sự rộng lớn của khu đất ấy, ta xem Từ điển Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh (Thạch Phương, Lê Trung Hoa chủ biên) chép: “Ngôi nhà đồ sộ và nguy nga của chú Hỏa chiếm một khu vực rộng nhiều hecta ở quận 1 (cả khu tứ giác Phó Đức Chính - Nguyễn Thái Bình - Lê Thị Hồng Gấm - Calmette), nay là Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM và Trung tâm Thông tin triển lãm TP.HCM”.
Từ nơi đất Hậu Phương Lan cùng hoạt động hiệu quả của Công ty Hoàng Vinh Viễn, chú Hỏa cứ thế phất lên rồi trở thành một trong những đại phú hào của đất Nam Kỳ. Và dẫu giàu có nhưng chú Hỏa là một đại phú sống có tình có nghĩa, nên Vương Hồng Sển mới có câu “công ty nầy được tiếng là rất “biết điều” và không co xách, làm khó người mướn phố”.
Đồng thời, chú Hỏa còn chia sẻ với cộng đồng nhiều việc công ích như ghi chép của Justin Corfield trong Từ điển lịch sử Sài Gòn Thành phố Hồ Chí Minh (nguyên tác Historical Dictionary of Ho Chi Minh City) cho biết chú Hỏa và các con hiến đất, xây tặng cho chính quyền, cư dân địa phương nhiều công trình. Có thể kể đến khách sạn Majestic, Bệnh viện đa khoa Sài Gòn, Bệnh viện Phụ sản Từ Dũ, Trường THCS Minh Đức, Phụng Sơn tự (quận 1), Bệnh viện Nguyễn Trãi (quận 5)…
Theo thông tin của Từ điển Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh (Thạch Phương, Lê Trung Hoa chủ biên), từ ngày 22-3-1955 về trước, tên của chú Hỏa được đặt cho con đường ở Sài Gòn, là đường Lý Thái Tổ hiện nay. Đường mang tên Hui Bon Hoa.
Ông chủ thương hiệu xà bông Cô Ba, trùm bất động sản Hứa Bổn Hoà hay người khai sinh ra chợ Bình Tây… là những doanh nhân Việt giàu có tiêu biểu tại Sài Gòn xưa.
(PLO)- Hành trình 36 năm khép lại nhưng những dấu ấn mà báo Pháp Luật TP.HCM để lại trong lòng giới chuyên gia và bạn đọc sẽ còn tiếp nối bằng những giá trị tốt đẹp đã được bền bỉ vun đắp qua nhiều thế hệ.
(PLO)- Theo TS.LS Phan Trung Hoài, TS.LS Phan Đăng Thanh, nhà báo Lê Thọ Bình, luật sư Nguyễn Minh Tâm và những người góp sức xây dựng báo Pháp Luật TP.HCM qua nhiều thời kỳ thì các bài viết chính luận, ký sự pháp đình, phân tích pháp lý của báo đã để lại nhiều dấu ấn trong lòng bạn đọc.
(PLO)- Sau 50 năm mang tên Bác, TP.HCM không chỉ ghi dấu bằng tốc độ đô thị hóa và tăng trưởng kinh tế, mà còn từng bước hoàn thiện hệ thống chăm lo người dân. Từ giáo dục, y tế đến an sinh xã hội, thành phố đang mở rộng các chính sách và mô hình phục vụ, hướng tới nâng cao chất lượng sống và mức độ thụ hưởng của nhân dân.
(PLO)- Lễ hội Vì Hòa bình năm 2026 dàn dựng dưới hình thức nghệ thuật thực cảnh, kết nối hai trục Bắc - Nam của sông Bến Hải qua cầu Hiền Lương lịch sử.
(PLO)- Sau hơn 150 năm hình thành và phát triển, nghề làm trống Bình An, xã Tân Trụ, tỉnh Tây Ninh vừa được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
(PLO)- Nhà xuất bản Hội Nhà văn bị xử phạt hành chính do xuất bản cuốn sách Chuyện với Thanh – Lời kể mới về ánh sáng của tác giả Nguyễn Thành Nam do có nội dung sai sự thật nghiêm trọng.
(PLO)- Đoàn ĐBQH TP.HCM tổ chức hội nghị góp ý dự thảo Luật Xuất bản (sửa đổi), tập trung nhiều ý kiến nhằm hoàn thiện chính sách, đáp ứng yêu cầu phát triển trong tình hình mới.
(PLO)- Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản nhằm hoàn thiện pháp lý, cắt giảm thủ tục, thúc đẩy chuyển đổi số, quản lý nền tảng nội dung.
(PLO)- Đoàn khảo sát Quốc hội làm việc tại TP.HCM, ghi nhận kiến nghị từ thực tiễn, phục vụ hoàn thiện dự án Luật Xuất bản sửa đổi, dự kiến trình vào tháng 10-2026.
(PLO)- Đảm nhiệm vai trò cố vấn cho bộ phim, Thiếu tướng Vũ Hùng Vương nói: Phim không được lý tưởng hóa quá, bởi như vậy sẽ không đúng với thực tế cuộc chiến chống ma túy.
(PLO)- Cơ quan chức năng yêu cầu Nhà xuất bản Hội Nhà văn dừng phát hành, tổ chức thu hồi cuốn sách Chuyện với Thanh do có những hạn chế, thiếu sót về nội dung.
(PLO)- TP.HCM triển khai thí điểm chương trình quảng bá ẩm thực đô thị trên TikTok, kết hợp livestream và video ngắn nhằm lan tỏa giá trị văn hóa, di sản.
(PLO)- Liên hoan phim ngắn lần II khẳng định vai trò ươm mầm tài năng, thúc đẩy sáng tạo, quảng bá hình ảnh TP.HCM năng động, hiện đại, giàu bản sắc đến quốc tế.
(PLO)- Phát triển văn hóa trở thành động lực tăng trưởng khi Hàn Quốc, Anh, Singapore xây dựng chính sách, nhân lực, công nghệ và hệ sinh thái sáng tạo.
(PLO)- Chương trình nghệ thuật đặc biệt với chủ đề “Hồ Chí Minh - Nguồn sáng dẫn đường” tái hiện hành trình cách mạng, lan tỏa tư tưởng Hồ Chí Minh, khơi dậy niềm tự hào dân tộc.
(PLO)- Hội thi xếp đặt trái cây ở Đồng Tháp thu hút 28 mô hình sáng tạo, biến nông sản thành tác phẩm nghệ thuật, quảng bá sinh động vùng đất Sen hồng.
