Nếp gặt về phải lựa nếp rặt không có lộn với lúa. Đập rồi xay giã cho sạch trấu cám. Ngoại lấy nếp đó vo sạch rút khô rồi rang vàng. Nếp rang để nguội, ngoại cho vào cối đá xay thật nhuyễn, thật mịn.
Gừng trồng ngoài vườn lựa củ già, rửa rồi cạo sạch vỏ. Gừng đó được chúng tôi đem giã nhuyễn rồi vắt lấy nước cay. Nhưng phải nói rằng để có cục kẹo ngon, ngọt thanh thao thì phải làm kẹo với mạch nha.
Công việc làm mạch nha trải qua nhiều công đoạn rất vất vả. Ngoại lựa nếp còn nguyên vỏ phơi khô, giê sạch đem ngâm nước rồi ủ cho tới lúc nếp mọc mầm. Sau đó, ngoại đem mộng ra giũ sạch trấu, xé rời ra phơi cho thật khô. Khi mầm nếp đã khô, ngoại nhờ mấy cậu có sức khỏe bỏ vào cối giã gạo dùng chày giã cho rời, nát ra. Công việc tiếp theo là bắc nồi nước lên lò nấu sôi, sau mấy tiếng đồng hồ thì đổ ra ép lấy nước, bỏ bã. Ép xong, lấy vải mùng lược sạch rồi đổ vào nồi nước nấu tiếp. Đến khi nước cạn, trong nồi đặc lại thành một chất dẻo, thơm thơm, dịu ngọt. Đó là mạch nha.
Khi mạch nha còn nóng, ngoại cho bột nếp xay nhuyễn vào khuấy đều tan, rồi cho nước gừng vào khuấy lần nữa, đổ ra cái khay đã rắc sẵn bột nếp đã xay mịn. Sau khi cán đều lại rắc trên mặt lớp bột nhuyễn nước lúc đầu. Khi kẹo còn ấm, ngoại dùng dao bén cắt thành từng miếng hình chữ nhật rồi xếp vào thố sành.
Sáng ba mươi, mùng một tết, khách đến nhà, chính những viên kẹo ấy cùng với bình trà thoảng hương sen được chính chúng tôi mang ra đãi khách. Hương vị miền quê sao mà ngọt ngào đến vậy!
MINH KHUYÊN
