Chính sách ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt cho xe điện vừa được Quốc hội thông qua sáng nay 24-4, kéo dài đến năm 2030 đang mở ra cơ hội chưa từng có cho xe điện tại Việt Nam.

Cùng với đó, Bộ Tài chính cũng xây dựng dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 10/2022 theo hướng kéo dài thời gian miễn lệ phí trước bạ đối với xe ô tô chạy pin đến hết 31-12-2030, để khuyến khích tiêu dùng.

Người dân ủng hộ ưu đãi thuế xe điện

Theo khảo sát của PV, người dân đang dần có những phản hồi tích cực về việc chuyển đổi xanh, đặc biệt là khi có các chính sách hỗ trợ từ Chính phủ. Những yếu tố chính ảnh hưởng đến quyết định này như chi phí vận hành xe điện so với xe xăng giúp người dùng tiết kiệm đáng kể chi phí nhiên liệu và bảo dưỡng.

Bà Hồ Bích Lệ (ngụ TP.HCM) cho biết: “Tôi thấy đi xe điện giúp bầu không khí bớt ô nhiễm hơn giảm phát thải, giảm tiếng ồn và bảo vệ không khí trong lành tại các đô thị lớn đang tăng cao. Mỗi lần lên xe điện tôi thấy rất êm và không bị say xe vì mùi xăng dầu”.

Người dân kỳ vọng Chính phủ tiếp tục có các chính sách hỗ trợ giá mua xe, mở rộng mạng lưới trạm sạc công cộng và hoàn thiện cơ sở hạ tầng để việc sử dụng xe điện thuận tiện như xe truyền thống.

Còn các chuyên gia kinh tế và công nghệ nhấn mạnh rằng chính sách thuế đóng vai trò là "đòn bẩy" quan trọng nhất để tạo ra đột phá cho thị trường ô tô điện.

“Việc kéo dài thời gian miễn/giảm thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế nhập khẩu linh kiện và ưu đãi lệ phí trước bạ giúp giảm giá thành sản phẩm, làm cho xe điện dễ tiếp cận hơn với đại đa số người tiêu dùng. Khi có chính sách ổn định và dài hạn, các doanh nghiệp ô tô điện sẽ tự tin hơn trong việc rót vốn vào các nhà máy sản xuất, lắp ráp trong nước”- một vị chuyên gia nhận định.

Kéo dài ưu đãi thuế có nhiều lợi ích

PGS.TS Đỗ Văn Dũng, Chủ tịch Hội ô tô và thiết bị động lực TP.HCM cho biết việc ưu đãi thuế kéo dài kéo theo nhiều lợi ích về kinh tế, môi trường, y tế… Cụ thể về mặt kinh tế, giúp tiết kiệm ngoại tệ, an ninh năng lượng và thúc đẩy công nghiệp.

Theo PGS.TS Dũng, Việt Nam hiện vẫn phải nhập khẩu một phần lớn xăng dầu (khoảng hàng chục triệu tấn/năm), chi phí ngoại tệ lớn và dễ bị ảnh hưởng bởi biến động giá dầu thế giới. Chuyển sang xe điện giúp giảm đáng kể tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch.

Theo tính toán của các hiệp hội ngành, giai đoạn 2026-2030, chỉ riêng việc thay thế một phần xe xăng/dầu bằng xe hybrid và điện đã có thể tiết kiệm khoảng 26.000 tỉ đồng chi phí nhiên liệu và 28.000 tỉ đồng chi phí dầu thô nhập khẩu trong vòng đời xe. Xe thuần điện sẽ mang lại hiệu quả cao hơn nhờ không tiêu thụ xăng dầu hoàn toàn.

“Ngoài ra, chính sách còn tạo động lực phát triển chuỗi cung ứng nội địa: pin, động cơ điện, trạm sạc… Hỗ trợ các doanh nghiệp như VinFast mở rộng sản xuất, thu hút FDI, tạo việc làm chất lượng cao trong ngành công nghệ cao. Về dài hạn, giảm phụ thuộc nhập khẩu nhiên liệu giúp ổn định cán cân thanh toán, tăng cường an ninh năng lượng quốc gia và giảm rủi ro giá dầu toàn cầu, như đã diễn ra nhiều lần gần đây”- PGS.TS Dũng phân tích.

Cũng theo vị Chủ tịch Hiệp hội, việc này cũng giảm phát thải trực tiếp và góp phần NetZero 2050.

Giao thông đường bộ là một trong những nguồn phát thải lớn nhất tại Việt Nam (CO₂, NOx, SO₂, bụi mịn PM2.5). Xe thuần điện không phát thải khí thải tại đuôi xe, giúp giảm ngay lập tức ô nhiễm không khí đô thị, vấn đề nghiêm trọng tại Hà Nội và TP.HCM. Theo các nghiên cứu quốc tế và trong nước, mỗi xe điện thay thế xe xăng/dầu có thể giảm tới 70% lượng CO₂ suốt vòng đời (kể cả phát thải gián tiếp từ sản xuất điện). Nếu quy mô hóa, điện hóa giao thông đường bộ có thể giảm 1/3 lượng khí nhà kính từ lĩnh vực giao thông vào năm 2030.

“Lợi ích này càng quan trọng khi Việt Nam đang phát triển mạnh nguồn điện tái tạo (gió, mặt trời). Xe điện sẽ “xanh” hơn nữa khi lưới điện sạch dần, thay vì chỉ chuyển ô nhiễm từ đuôi xe sang nhà máy điện than hoặc khí”- ông Dũng nhấn mạnh.

Theo ông Dũng thì việc ô nhiễm không khí từ phương tiện giao thông là nguyên nhân chính gây bệnh hô hấp, tim mạch, hen suyễn và ung thư phổi. Ngân hàng Thế giới ước tính ô nhiễm không khí gây thiệt hại kinh tế xã hội cho Việt Nam hơn 13 tỷ USD/năm (tương đương 4% GDP), trong đó chi phí y tế (điều trị, thuốc men, nhập viện) chiếm tỷ lệ lớn.

Tăng tỷ lệ xe điện sẽ giảm phát thải cục bộ, từ đó giảm số ca bệnh liên quan đến PM2.5 và NOx. Lợi ích này mang tính ngoại ứng xã hội: ngân sách nhà nước tiết kiệm được khoản chi khổng lồ từ Quỹ bảo hiểm y tế và chi tiêu công cho bệnh viện. Do đó, chỉ miễn LPTB là chưa đủ; cần thêm trợ cấp trực tiếp để bù đắp chi phí ban đầu cao của xe điện, vì lợi ích y tế và xã hội vượt xa lợi ích cá nhân của người mua xe.