Cách ăn nói bạt mạng, không nể nang ai của Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte đã khiến những người ủng hộ ông cực kỳ thích thú. Họ xem ông là một nhà lãnh đạo cá tính và quyết đoán. Thế nhưng những phát ngôn nóng nảy của ông lại đang liên tiếp gây nhiều sóng gió về mặt ngoại giao của Philippines, đặc biệt là trong mối quan hệ với đồng minh Mỹ.
Nổi loạn từ nhỏ
Liên tiếp giữ chức thị trưởng TP Davao suốt bảy nhiệm kỳ, ông Duterte chắc chắn phải là một chính trị gia có tài năng. Ông đã cải thiện đáng kể tình trạng an ninh tại Davao và đẩy lùi các băng nhóm tội phạm. Cũng có thể ông đã kế thừa các phẩm chất chính trị từ cha mình là cựu thống đốc của Davao những năm 1950. Nhưng có tài thì có tật. Cá tính mạnh mẽ và bốc đồng của ông Duterte đã bộc lộ ngay từ khi còn nhỏ.
Em gái Cellyn của ông kể lại cứ mỗi lần có một chàng trai nào đó đến tán tỉnh những người em gái trong gia đình, Duterte lại lấy súng ngắn ra dọa. Ông còn đi đêm nhiều đến mức cha mẹ của ông quyết định không cho mở cửa khi ông về nhà. Hai ông bà đóng riêng một cái chòi nhỏ cho ông ngay ngoài vườn.
Ông Duterte từ thuở niên thiếu đã ít khi nào chịu ở trong nhà. Theo tờ Rappler, có những đêm ông đi đến 3-4 giờ sáng mới về. Năm 14 tuổi, ông còn lén cha mẹ lái máy bay cỡ nhỏ lượn quanh khu gia đình sinh sống, rồi sau đó phải bỏ nhà đi trốn suốt ba ngày trời vì sợ cha mình nổi giận.
Những đòn roi của mẹ ông cũng đã trở thành “cơm bữa”. Ông còn bị đuổi khỏi Trường THPT Ateneo de Davao và bị cha ông “trục xuất” đến một trường khác cách Davao những 57 km. Để trả đũa, Duterte lại một lần nữa lái máy bay ngang qua trường cũ và chọi đá lên mái nhà.
Hình ảnh thuở thiếu niên của ông Duterte cùng mẹ. Những đòn roi của mẹ đã trở thành “cơm bữa” đối với ông. Ảnh: RAPPLER
Không nể sợ ai
Trong gần hai tháng kể từ khi nhậm chức vào ngày 30-6, ông Duterte đã xúc phạm hàng loạt chính trị gia, nhà ngoại giao và tổ chức quốc tế, chủ yếu là để bảo vệ cho chiến dịch chống tội phạm ma túy mà ông phát động trên toàn Philippines.
Mẹ của Tổng thống Obama là thành viên mới nhất của một danh sách dài “những người mẹ” mà ông Duterte xúc phạm khi thốt ra câu chửi “chó đẻ”, trong đó có Liên Hiệp Quốc, đại sứ Mỹ tại Manila Philip Goldberg và cả Giáo hoàng Francis. Chuyến viếng thăm của giáo hoàng đến Manila vào tháng 11-2015 đã làm trầm trọng thêm tình trạng kẹt xe của thành phố. Điều này khiến ông Duterte, khi đó là thị trưởng TP Davao, phát điên lên và buông lời chửi.
Chiến dịch vận động tranh cử tổng thống của ông Duterte cũng gặp vô số sóng gió vì cách ăn nói bạt mạng của mình. Rùm beng nhất có lẽ là những câu đùa cợt khó tin của ông Duterte đối với cái chết của một nữ du khách Úc tại Davao 27 năm trước.
Jacqueline Hamill, 36 tuổi, bị hãm hiếp và sát hại trong một cuộc nổi loạn của tù nhân Philippines vào năm 1989 tại nhà tù ở Davao. Trong một buổi vận động tranh cử, ông Duterte đã phát biểu trước đám đông với những câu đùa cợt khá sỗ sàng: “Nhìn thấy gương mặt xinh đẹp của cô ấy, tôi đã thấy tiếc thật. Tôi thấy căm phẫn vì chúng đã hãm hiếp cô ấy nhưng mà cô ấy quá đẹp! Tôi tự nhủ lẽ ra chúng phải để thị trưởng của chúng làm trước hết!”.
Cho đến nay, cách ăn nói của ông Duterte vẫn chưa gây nên tổn hại gì nghiêm trọng đối với Philippines. Tuy nhiên, Phillip Orchard, chuyên gia tại hãng phân tích tình báo Stratford, cho rằng: “Cách hành xử mang tính dân túy của ông Duterte có thể gây ra nhiều rắc rối đặc biệt trong các thời điểm căng thẳng về ngoại giao. Nếu ông Duterte lại buông lời chửi rủa trong thời gian Philippines đang đàm phán căng thẳng, rủi ro sẽ rất lớn. Nó có thể kích động một làn sóng dân tộc chủ nghĩa nguy hiểm ở nước khác khiến cho các cuộc đàm phán càng trở nên khó khăn”.
Liệu có chịu thay đổi
“Nổi giận đến nỗi mặt đỏ bừng bừng, nó đã trở thành một phần “thương hiệu” của ông Duterte. Và có vẻ việc bảo vệ lợi ích của đất nước bằng những ngôn từ mạnh mẽ sẽ lại càng khiến những cử tri Philippines quý mến ông ấy hơn nữa” - Phillip Orchard nhận định.
Với những phát ngôn gây tranh cãi và lập trường cứng rắn trên nhiều vấn đề, tổng thống của Philippines được giới bình luận chính trị quốc tế đặt biệt danh là “Donald Trump của châu Á”.
Cách ăn nói và hành xử ngoại giao “không bình thường” của ông Duterte khiến các nhà phân tích bối rối. Ảnh: EPA
Thế nhưng có lẽ ngay cả Donald Trump “bản gốc” cũng phải chịu thua nhà lãnh đạo Philippines về mức độ ăn nói không nể nang ai. Tỉ phú người Mỹ hiện đã cố gắng giảm nhẹ các luận điệu cực đoan và lập trường chính sách của mình, hãng tin CNBC cho biết.
Trước đối thủ nặng ký Hillary Clinton, ứng cử viên tổng thống Mỹ của đảng Cộng hòa buộc phải thay đổi để tìm cách thu hút nhiều người ủng hộ hơn nữa. Còn ông Duterte có vẻ vẫn không có một chút dấu hiệu thay đổi nào sau hơn hai tháng nhậm chức tổng thống Philippines.
Tuy nhiên, sau khi Tổng thống Obama hủy họp mặt song phương với người đồng cấp tại Philippines, nhiều nhà phân tích đánh giá ông Duterte sẽ bắt đầu suy nghĩ đến chuyện “kiềm chế bản thân”. Chuyên gia Phillip Orchard nhận định: “Công việc này vẫn còn quá mới đối với ông ấy.Đến một lúc nào đó ông sẽ nhận ra rằng thuận theo các quy tắc ngoại giao lịch thiệp có thể giúp ông ấy đạt được mục đích dễ dàng hơn. Ông ấy sẽ sớm nhận ra rằng phát ngôn nóng giận chỉ gây thêm căng thẳng trong các vấn đề quốc tế”.
Trả lời hãng tin ABS-CBN, cựu đại sứ Philippines tại Liên Hiệp Quốc Lauro Baja cũng cho rằng: “Tổng thống cần được cố vấn nhiều hơn về nghệ thuật ngoại giao, sự phức tạp của quan hệ quốc tế và tầm quan trọng chiến lược của các cách tiếp cận ngoại giao”.
Duterte thật sự muốn gì?
Trong khi đó, mặc dù Trung Quốc đang có tranh chấp trên biển Đông với Philippines, ông Duterte lại rất hạn chế sử dụng các từ ngữ miệt thị đối với Bắc Kinh. Điều này cho thấy nhà lãnh đạo của Manila có thể điều chỉnh cá tính của mình nếu như ông muốn.
“Khi động đến Trung Quốc, ông ấy lại có cách tiếp cận rất thực dụng và cực kỳ cẩn trọng”, theo Richard Heydarian, chuyên gia tại ĐH De La Salle (Philippines). Vào ngày lễ Các anh hùng dân tộc của Philippines tháng 8-2016, nói chuyện với đại sứ Trung Quốc tại Manila, ông Duterte còn tế nhị bày tỏ mong muốn Trung Quốc đối xử với ngư dân Philippines như “những người anh em”.
Ông Heydarian cho rằng có thể cách ứng xử “phi ngoại giao” của nhà lãnh đạo thực chất lại có hàm ý ngoại giao. Cách ăn nói thô thiển nhắm đến các chính trị gia Mỹ có thể là cách thức ông Duterte nhấn mạnh về sự độc lập trong chính sách của Philippines.
Washington đang muốn thiết lập một liên minh không chính thức để đối phó với sự hung hăng của Trung Quốc trên biển Đông, theo ông Heydarian. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Philippines lại không mấy hào hứng với vấn đề này mà lại muốn giải quyết các thách thức trong nước. Theo ông Heydarian, có thể kiểu ăn nói không cả nể ai của ông Duterte là để nhắn gửi thông điệp ông không muốn trở thành con rối.
Vẫn chưa ai đoán được giới hạn cho những lời chửi của ông Duterte nằm ở đâu. Chính phủ Mỹ và Tổng thống Obama có vẻ đã rất kiềm chế và phản hồi bình tĩnh trước lời xúc phạm của nhà lãnh đạo Philippines. Mỹ có những lợi ích rất lớn trong khu vực và cần đến mối quan hệ đồng minh với Philippines. Tuy nhiên, khó có thể nói trước liệu “nạn nhân” tiếp theo bị ông Duterte chửi rủa sẽ bình tĩnh được như Tổng thống Obama hay không.
