. Có người nói tình yêu màu hồng, màu xanh, có người nói tình yêu màu đen… Theo anh, tình yêu màu gì?
+ Màu trắng. Theo quang học, màu trắng gồm tổng hợp bảy màu đỏ, cam, vàng, lục, lam, chàm, tím.
Đó là một trong hàng ngàn hỏi đáp trên trang Vườn hoang báo Mực Tím hồi đầu thập niên 1990, mà tôi khi ấy là chủ Vườn hoang: Anh Cỏ Cú - đại giáo sư tiến sĩ tâm lý tuổi cặp… kè trả lời.
Hỏi nhanh - đáp gọn, có lý có tình, có kiến thức khoa học chính quy - update (cập nhật) từ chính chương trình học của bạn đọc tuổi mới lớn. Các bạn ấy không chỉ đang tuổi ăn học mà còn luôn tìm cách update muôn kiểu vui chơi cho bằng bạn bằng bè. Từ ăn mặc, phim ảnh, ca nhạc đến tình cảm - tâm lý riêng tư đang trào dâng trong lòng… Những vấn đề đó cứ thay đổi xoành xoạch như chính sự thay đổi hữu hình của các em vậy.
Phụ huynh, thầy cô có vị bất ngờ, ngã ngửa trước vô số thắc mắc biết hỏi ai của các em tuổi teen. Tại sao bất ngờ? Khó phủ nhận một thực tế: Nhiều bậc phụ huynh không update về bọn trẻ, chúng đang có những thay đổi chóng mặt về sinh lý, dẫn đến bột phát mạnh mẽ về tâm lý. Vô số thắc mắc thầm kín có thể khiến người lớn giật mình không dám tin con em mình đã hỏi như vậy. Mới hôm nào bọn trẻ còn ngây ngô, coi cha mẹ là tất cả, bỗng một hôm trở thành người xa lạ, bí ẩn với cả gia đình.
Người xa lạ ấy không trò chuyện, chia sẻ với ai. Trước đó đi học, đi chơi về chuyện gì cũng kể, thắc mắc gì cũng hỏi. Giờ “họ” im bặt. Làm sao không im được với những nỗi niềm ấm ớ như: “Nếu con nhớ một người mà người ta không nhớ con thì sao?”. Phụ huynh thì á khẩu nhưng anh Cỏ Cú không có quyền đó. Ảnh phải tự update, tìm hiểu đủ thứ để trả lời được rằng: “Nhớ em nhiều nhưng chẳng nói, nói ra nhiều cũng vậy thôi”.
***
Đã là người lớn, lại là người thân càng phải update theo thời cuộc cùng các em để chúng tin là mình được hiểu. “Hiểu mình” thực sự là một yêu cầu rất lớn, rất quan trọng trong đời sống của lứa tuổi mà tâm lý học gọi là nổi loạn này. Tuổi mới lớn luôn chọn mối quan hệ theo yêu cầu ấy và nếu muốn nhập vai anh Cỏ Cú, làm bạn được với các em thì người lớn phải update mình theo tiêu chuẩn đó.
Tuổi trẻ thời nào cũng vậy, đều phản ứng, thậm chí phản kháng bằng nhiều cách với kiểu dạy dỗ áp chế chủ nghĩa: Chỉ răn đe, trừng phạt theo khuôn mẫu ngày xưa. Chắc chắn thầy cô, người thân ngày nay mệt mỏi với con em mình hơn cha mẹ ngày xưa rất nhiều, nhất là khi lứa tuổi mới lớn hôm nay giao tiếp không chỉ trong gia đình, nhà trường, bạn bè mà còn đủ thứ trên không gian mạng. Thượng vàng hạ cám, hay dở, tốt xấu có đủ.
Nhiều người lớn không ngờ con em, học trò mình biết nhiều cái hơn cả mình, nhất là những điều các em thu nhặt vội vã trên mạng, không đủ trải nghiệm để kiểm chứng đúng sai.
Để đến nỗi nhiều em đã làm theo những “người bạn” trên mạng một cách bất chấp, bị kẻ xấu dụ dỗ, lừa lọc đủ điều. Từ hàng giả, thực phẩm chức năng, tuyển người cho tới những vấn đề nghiêm trọng hơn là yêu đương không lành mạnh, lừa đảo tiền bạc và nạn “bắt cóc online” ngày càng nhức nhối. Có thể nói, nếu bọn trẻ đủ gắn bó, đủ niềm tin để nói ra với người lớn thì những vấn đề ấy đã không nghiêm trọng đến vậy.
***
Không chỉ tới hôm nay, tuổi trẻ thời nào cũng không hợp, thậm chí phản kháng với kiểu cách “cha người ta”: Kết luận, phán xử, không cho quyền bào chữa. Các bạn ấy sẽ im lặng nếu bị đối xử như vậy.
Cha mẹ, thầy cô rất cần cập nhật các vấn đề của giới trẻ để làm bạn với con, em mình. Ảnh: FREEPIK
Anh Cỏ Cú xưa không thể khiến các em tin tưởng nếu không biết, không hiểu các em đang làm gì, chơi gì và chơi ra sao. Tất nhiên, phụ huynh hôm nay càng khó mà mơ đến việc uốn nắn chúng nếu không tự cập nhật kiến thức, kỹ năng mềm và công nghệ hiện thời. Người lớn cần tự trang bị để có thể trò chuyện với các em ở tư thế đồng cảm, chia sẻ nhưng bắt buộc phải ở thế “trên cơ”. Điểm mấu chốt là trên một cách vừa tầm, như một anh Cỏ Cú - am hiểu như đại giáo sư nhưng vẫn gần gũi như một người bạn tuổi cặp kè.
Thời đại này, làm việc trên không gian mạng, update công nghệ cũng là đòi hỏi bắt buộc trong công việc hằng ngày của mọi người lớn. Chỉ cần quý vị cố gắng thêm một chút, đừng viện cớ bận rộn, hãy lặn ngụp vào thế giới của bọn trẻ, để biết, để yêu thương và bảo vệ. Để “họ” tin rằng: Nói ra, chuyện gì cũng có thể giải quyết được, vui thôi mà!
