GS Hugh White ở Viện nghiên cứu quốc tế Úc (Đại học quốc gia Úc) cho rằng TQ đang xây dựng mô hình “quan hệ siêu quyền lực mới” theo cách gọi của Chủ tịch TQ Tập Cận Bình.
Trong bài viết trên trang web The Interpreter(Mỹ), GS Hugh White giải thích theo mô hình “quan hệ siêu quyền lực mới”, Chủ tịch Tập Cận Bình muốn TQ vận dụng nhiều sức mạnh và ảnh hưởng hơn nữa tại châu Á so với các thập niên trước, đặc biệt là phải lấn át Mỹ. Để thực hiện điều này, TQ tin rằng làm suy yếu các đồng minh của Mỹ là cách dễ nhất khiến Mỹ suy yếu.
TQ biết rõ vị thế của Mỹ tại châu Á được gầy dựng từ mạng lưới các đồng minh và đối tác. TQ thừa hiểu nền tảng giữa các đồng minh châu Á với Mỹ chính là niềm tin vào khả năng bảo vệ của Mỹ trước sức mạnh của TQ. Do đó, làm suy yếu sức mạnh của Mỹ tại châu Á sẽ phá vỡ niềm tin ấy. Và cách dễ nhất để thực hiện mưu đồ này là gây sức ép lên bạn bè của Mỹ tại khu vực mà Mỹ không có lợi ích riêng như các khu vực tranh chấp hàng hải.
Hậu quả của hành động gây sức ép trực tiếp là gì? Một mặt các nước láng giềng sẽ kêu gọi Mỹ hỗ trợ quân sự, mặt khác Mỹ sẽ do dự giúp đỡ bởi lo ngại nguy cơ dẫn đến đối đầu trực tiếp Mỹ-Trung. Nói cách khác, một khi chọn giải pháp đối đầu với bạn bè của Mỹ bằng vũ lực, TQ đang đặt cược rằng Mỹ sẽ rút lui và sẽ không giúp đỡ bạn bè. Từ đó, quan hệ giữa Mỹ với các đồng minh và đối tác sẽ suy yếu, sức mạnh của Mỹ tại châu Á sẽ giảm sút và ảnh hưởng của TQ sẽ gia tăng.
TQ đã thử thái độ sẵn sàng ủng hộ đồng minh của Mỹ qua các động thái gây hấn ở bãi cạn Scarborough (đối với Philippines) và quần đảo Senkaku/Điếu Ngư (đối với Nhật). Tuy nhiên, những gì TQ đang làm tại vùng đặc quyền kinh tế Việt Nam có thể được xem là một phép thử khác đối với Mỹ.
GS Hugh White nhận định giới lãnh đạo Bắc Kinh hẳn đã hình thành hai suy đoán:
Mỹ không thể giành chiến thắng nhanh chóng và dễ dàng nếu xảy ra đụng độ hàng hải ở châu Á: TQ tin rằng Mỹ biết mình không thể chiến thắng mà không phát động chiến dịch tấn công vào lãnh thổ TQ. Nhưng một chiến dịch tấn công như thế sẽ làm gia tăng nguy cơ leo thang lớn và sẽ dẫn tới ngưỡng cửa hạt nhân.
Bắc Kinh tin cán cân giải quyết tranh chấp đang nghiêng về phía mình: Mỹ rõ ràng muốn duy trì vai trò tại châu Á nhưng TQ còn sấn sổ hơn trong việc giành quyền lực với Mỹ. Hành vi của TQ cho thấy TQ nghĩ rằng Mỹ không tin TQ sẽ là nước lùi bước đầu tiên trong khủng hoảng.
Tóm lại, GS Hugh White nhận định TQ đang nuôi dưỡng mầm mống ngộ nhận, từ đó lại càng gia tăng khiêu khích.
DUY KHANG
