Đây là sáng kiến của Trung Quốc nhằm hỗ trợ tài chính trong xây dựng cơ sở hạ tầng ở châu Á. Hầu hết các nước đang phát triển ở châu Á đã tham gia thành lập ngân hàng này, trừ các nước tiên tiến như Nhật, Úc, Hàn Quốc. Lý do các nước này do dự không liên quan đến nguồn vốn, cấu trúc quản lý hay tiến trình phát triển của ngân hàng mà là vấn đề chiến lược.
Mỹ đã khuyến khích các nước đồng minh và đối tác tại châu Á không nên tham gia Ngân hàng Đầu tư hạ tầng châu Á. Mỹ lập luận ngân hàng này có thể làm suy yếu các tổ chức đa phương hiện tại như Ngân hàng Thế giới hay Ngân hàng Phát triển châu Á.
Không riêng gì Ngân hàng Đầu tư hạ tầng châu Á, trước nay Trung Quốc đã đưa ra nhiều sáng kiến nhằm tạo môi trường khu vực có lợi cho Trung Quốc. Năm 2001, Trung Quốc cùng các nước Nga, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Uzbekistan đã hợp tác thành lập Tổ chức Hợp tác Thượng Hải.
Mục đích ban đầu của tổ chức này nhằm tiến tới ổn định không gian Trung Á thời hậu Liên Xô cũ. Tuy nhiên, GS Nick Bisley ghi nhận đến nay, tổ chức này đã trở thành diễn đàn cho các tham vọng địa-chính trị lớn hơn, trong đó có tham vọng trên mặt trận chính trị và an ninh của Trung Quốc.
Tại hội nghị thượng đỉnh về hợp tác và niềm tin ở châu Á (CICA) lần thứ tư diễn ra hồi tháng 5 tại Thượng Hải, Chủ tịch Tập Cận Bình đã mô tả chiến lược tái cân bằng của Mỹ chỉ nhằm bảo đảm an ninh cho riêng Mỹ. Ông cho rằng cần tăng cường các tổ chức thuộc CICA nhằm thúc đẩy cách tiếp cận toàn diện về an ninh mà không có Mỹ. CICA có số lượng thành viên rất lớn chạy dài từ Hàn Quốc, Brunei tới Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ. Trung Quốc đã xem CICA như một trụ cột trong hệ thống an ninh khu vực.
Về kinh tế, Trung Quốc đã nỗ lực tận dụng các tổ chức tài chính đa phương, đặc biệt là các tổ chức tài chính trong khối BRICS (Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi). Xét quy mô của nền kinh tế Trung Quốc và tầm quan trọng của nước này đối với các nước ở châu Á, nỗ lực của Bắc Kinh trong việc lập ra các nguyên tắc trò chơi kinh tế có cơ hội thành công.
GS Nick Bisley nhận định những gì Trung Quốc đang cố tạo ra vẫn chưa rõ ràng nhưng điều rõ nhất là Trung Quốc đang phấn đấu trở thành trung tâm của trật tự chính trị và kinh tế khu vực. Bằng chứng là Bắc Kinh đã cam kết mạnh mẽ thông qua cái gọi là xây dựng giá trị truyền thống của các mối quan hệ quốc tế bao gồm chủ quyền, không can thiệp và duy trì biên giới hiện tại. Nói tóm lại, thực chất đó là nỗ lực xây dựng một trật tự khu vực của Trung Quốc ở châu Á chứ không phải một trật tự khu vực do Mỹ tạo ra.
DUY KHANG
