Nghị sĩ Lindsey Graham yêu cầu chính phủ Mỹ hành động để Iraq và Syria không trở thành khu vực chuẩn bị cho một vụ 11-9 nữa.
10 năm sau khi Tổng thống Saddam Hussein bị lật đổ, tình hình Iraq lại trở nên sôi sục. Chỉ trong ba ngày, phiến quân dòng Sunni thuộc tổ chức Nhà nước Hồi giáo ở Iraq và phương Đông (ISIL) đã chiếm gần 50% lãnh thổ Iraq. Chính quyền Iraq đã phải kêu gọi người dân tình nguyện nhập ngũ để ngăn ISIL tràn về thủ đô Baghdad.
Có thể chia Iraq làm ba khu vực. Một là vùng tự trị Kurdistan ở miền Bắc, nơi hệ phái Sunni phát triển mạnh. Hai là khu vực Baghdad ở miền Trung với đa số dân theo hệ phái Shiite. Cuối cùng là miền Nam giữa Baghdad và vịnh Persic với đa số dân cũng theo hệ phái Shiite. Trong đó sắc tộc Ả Rập chiếm từ 75% đến 80% dân số Iraq, dòng Shiite chiếm đa số với 77% trong khi dòng Sunni chỉ 17%.
Chuyên gia François Burgat, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp, phân tích sau khi Tổng thống Saddam Hussein (dòng Sunni) bị lật đổ, sai lầm trong chính sách của Thủ tướng Noiri al-Maliki (dòng Shiite cầm quyền) là gạt ra bên lề dòng Sunni. Và ISIL đã tận dụng sai lầm này.
Các mũi tiến công của ISIL phát triển từ Bắc xuống Nam chiếm các vùng có đông đảo tín đồ dòng Sunni sinh sống, nơi mà từ lâu chính quyền ngày càng khó kiểm soát. Chủ nghĩa thánh chiến phát triển trên các vùng đất nghèo nàn, lạc hậu của các bộ tộc Sunni. Họ nhắm mắt làm ngơ với ISIL bởi họ nhìn thấy phiến quân Hồi giáo có thể đáp ứng các nhu cầu xã hội họ đang thiếu thốn.
Ông Lakhdar Brahimi, nguyên đặc phái viên LHQ về Syria, phân tích dòng Sunni ủng hộ ISIL không phải vì họ ủng hộ thánh chiến mà vì họ làm theo châm ngôn “kẻ thù của kẻ thù là bạn mình”. Ngoài ra, trong hàng ngũ cán bộ của ISIL còn có nhiều tay súng cận thần của Tổng thống Saddam Hussein vốn đã kinh qua trận mạc.
Ông cho biết hồi tháng 11-2013, ông đã từng cảnh báo với Hội đồng Bảo an LHQ rằng ISIL hoạt động ở Iraq mạnh gấp 10 lần hơn ở Syria (ISIL đang kiểm soát một phần miền Đông Syria). Dù vậy quốc tế không có phản ứng gì!
Tướng Jean-Bernard Pinatel, chuyên gia nổi tiếng ở Pháp về địa-chính trị và tình báo kinh tế, nhận định ISIL thắng thế cũng bởi nội bộ Iraq quá rối ren. Liên minh vì nhà nước pháp quyền của Thủ tướng Maliki đứng đầu cuộc bầu cử Quốc hội vào cuối tháng 4 nhưng lại không đủ để chiếm đa số 165 ghế Quốc hội. Hai đảng lớn dòng Shiite đã tuyên bố sẵn sàng hợp tác để giữ thế đa số trong Quốc hội nhưng với điều kiện Thủ tướng Maliki phải ra đi.
Trong bối cảnh đó, chiến dịch tái chiếm các thành phố đã thất thủ có thể sẽ phải kéo dài. Đặc biệt nếu chính quyền Iraq không biết lắng nghe dân chúng, cho dù có Mỹ yểm trợ, chiến sự ở Iraq sẽ còn kéo dài và đẫm máu.
NGỌC LONG
