Vì thế khi nghe người bạn kể có một tour đi Nga ngắm lá vàng rơi, tôi quyết định xin nghỉ phép. Nhưng rồi cũng phân vân, liệu sau bao nhiêu thay đổi, nước Nga có còn như trong trí tưởng tượng của mình không? Hiện đại mà dân dã, mênh mông mà ấm áp? Và thu có vàng như tranh Levitan?
Tôi đến Moscow một chiều cuối tháng 9-2015 và theo chiếc tàu mang tên nhà thơ Nga Esenin xuôi 1.500 km theo dòng Volga về Saint Petersburg.
Nước Nga vẫn y nguyên như tưởng tượng của tôi. Những đàn chim di trú bay ngang tàu kêu váng lúc rạng sáng, mảnh trăng vằng vặc trải dài trên sóng nước hồ Onega và trên những cánh rừng bạch dương. Những thảm lá phong và lá ngân hạnh đỏ vàng, những nẻo bờ rào đầy cây mâm xôi như trong Timua và đồng đội. Thứ quả tôi chỉ ăn một lần ở Đơn Dương vào một mùa hè mấy chục năm trước khi thằng bạn rủ tôi về quê nó và hái đưa tôi một thứ quả: “Mày đọc Timua chưa? Đây là trái mâm xôi, trong sách gọi là cây lá han”.
Người Nga gọi Volga là dòng sông Mẹ, bởi nó đi qua những hồ nước ngọt lớn nhất châu Âu, bởi nó cung cấp nước cho một lưu vực rộng lớn, bởi nó sản sinh ra những hệ thống kênh đào vĩ đại, bởi đôi bờ và lòng sông nó chứa đựng biết bao điều về lịch sử.
Uglich, một thị trấn nhỏ nằm bên sông Volga có gần bốn vạn dân. Nơi đây nổi tiếng với nghề sản xuất đồng hồ, khăn thêu.
Tu viện thánh Cyril nằm bên hồ trắng (White Lake), nơi còn lưu giữ những bức tranh thờ nổi tiếng, dù bị mất mát khá nhiều. Tu viện hơn năm thế kỷ giờ hoang vắng. Một phần đã được chính quyền trả lại cho Chính thống giáo Nga, nhưng giờ chỉ còn sáu tu sĩ ở trong đó và khu vực ấy không đón khách tham quan. Một ngôi nhà ở nông thôn Karelia. Hàng cây ngân hạnh trên đảo Kizhi. Bờ rào cung điện mùa hè ở Saint Petersburg.
Đi, có bổ sung thêm kiến thức về nước Nga thì mớ kiến thức ấy của tôi cũng quá bé nhỏ so với điều muốn biết. Thật sự, một thảm lá vàng, sóng Volga và những tối ngồi trong căn phòng ấm áp nhìn ra ngoài với ly Beluga trên tay hay ra hành lang đốt thuốc lá ngắm trăng trong cái lạnh se sắt đã quá đủ đầy về cảm giác. Hành trình 1.500 km xuôi dòng sông Volga giữa mùa thu vàng đầy cảm xúc. Như thể ngỏ lời với người yêu trong mộng và được đáp lại hơn cả điều mình muốn.
