Chủ tịch Fidel Castro mất đi, nhiều người bắt đầu băn khoăn đến quan hệ của Cuba và Mỹ trong tương lai, đặc biệt khi chính phủ Mỹ chuyển tiếp lãnh đạo từ Tổng thống Barack Obama sang Donald Trump.
Tổng thống Obama vốn chủ trương gắn kết hơn là làm áp lực lên Cuba với hy vọng quan hệ hai bên sẽ phát triển theo chiều hướng tốt hơn. Tháng 12-2014, Mỹ và Cuba đạt thỏa thuận bắt đầu bình thường hóa quan hệ, mở lại đại sứ quán hai bên, Mỹ giảm bớt hạn chế thương mại và đi lại với Cuba.
Phát biểu về sự ra đi của Chủ tịch Fidel Castro, Tổng thống Obama đã có những lời lẽ khá trung lập.
“Chúng ta biết giờ phút này người Cuba - cả ở Cuba và ở Mỹ - đều có những cảm xúc rất mạnh, hồi nhớ lại những gì Fidel Castro đã làm để thay đổi cuộc sống từng con người, từng gia đình và cả đất nước Cuba. Lịch sử sẽ ghi nhớ và phán xét ảnh hưởng to lớn của cá nhân đặc biệt này lên con người và thế giới xung quanh ông ta”.
Theo Tổng thống Obama, “quan hệ Mỹ-Cuba nên được xây dựng từ những giá trị chung mà chúng ta chia sẻ như hai láng giềng và hai người bạn chứ không phải từ những bất đồng”.
Chủ tịch Raul Castro, em trai Chủ tịch Fidel Castro năm nay 85 tuổi (trái) và Tổng thống Mỹ Barack Obama tại thủ đô Havana (Cuba) ngày 22-3-2016. Ảnh: AP
Theo AP, Chủ tịch Fidel Castro mất đồng nghĩa với việc rào cản tâm lý lớn nhất trong quá trình làm ấm lại quan hệ Cuba với Mỹ cũng được tháo dỡ. Tuy nhiên, quá trình này lại đang gặp thách thức lớn, đó là sự chuyển tiếp quyền lực giữa chính phủ Obama hiện tại sang chính phủ Trump.
Tổng thống Obama sẽ hết nhiệm kỳ vào tháng 1-2017. Ông Trump phản đối kịch liệt chủ trương cởi mở với Cuba của ông Obama. Các lãnh đạo Cộng hòa trong Quốc hội cũng phản đối mạnh lời kêu gọi của Tổng thống Obama chấm dứt 55 năm cấm vận kinh tế Cuba.
Hồi còn tranh cử, ông Trump từng chỉ trích Tổng thống Obama yếu đuối trong cư xử với Cuba và đe dọa sẽ thay đổi các sắc lệnh của ông Obama về Cuba chừng nào chính phủ Cuba còn chưa đáp ứng yêu cầu của Mỹ. Dù ông Trump không nói rõ yêu cầu gì nhưng ngày 27-11, các cố vấn ông Trump nói ông sẽ yêu cầu Cuba thả tù nhân chính trị cũng như cởi mở hơn về kinh tế và tôn giáo.
Nói với Fox News Sunday, Chánh Văn phòng Nhà Trắng tương lai Reince Priebus cho biết ông Trump đang nghiên cứu đường hướng đúng đắn trong quan hệ với Cuba.
Dù vẫn dùng những lời lẽ hết sức cứng rắn nói về sự ra đi của Chủ tịch Fidel Castro, ông Trump không nói gì về chủ trương cải thiện quan hệ với Cuba của Tổng thống Obama. Về đối ngoại, trước nay ông Trump chưa bao giờ vạch rõ các mục tiêu chính sách với Cuba.
Wall Street Journal lạc quan rằng ông Trump chưa chắc sẽ khăng khăng thực hiện lời hứa lúc tranh cử sẽ thay đổi chủ trương của ông Obama với Cuba, đặc biệt sau khi Chủ tịch Fidel Castro đã ra đi.
Ông Trump có quyền hợp pháp thay đổi các nỗ lực của Tổng thống Obama. Tuy nhiên, theo Wall Street Journal, ông Trump sẽ không dễ dàng quyết định khi phải đối mặt với áp lực từ các công ty Mỹ đã đầu tư vào Cuba theo chính sách của chính phủ ông Obama. Từ sau khi Cuba và Mỹ bình thường hóa quan hệ, các công ty kinh doanh khách sạn, cung cấp công nghệ bắt đầu đầu tư vào Cuba, nhiều hãng hàng không mở đường bay sang Cuba.
Bản thân ông Trump thỉnh thoảng cũng đề cập đến khả năng tăng đầu tư của Mỹ vào Cuba.
Tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump. Ảnh: AP
Các nghị sĩ lưỡng đảng cũng có nhiều ý kiến đối lập nhau về tương lai quan hệ Mỹ-Cuba sau khi Chủ tịch Fidel Castro qua đời và ông Trump lên làm tổng thống Mỹ.
Nghị sĩ Cộng hòa Marco Rubio vốn chỉ trích chủ trương cởi mở của ông Obama với Cuba. Nói với CBS Sunday ông hy vọng ông Trump sẽ xem xét lại chính sách Mỹ-Cuba của ông Obama.
Nghị sĩ Dân chủ Amy Klobuchar từ lâu theo đuổi vận động dỡ bỏ cấm vận kinh tế Cuba. Trong một cuộc trả lời phỏng vấn, bà hy vọng ông Trump và các lãnh đạo Cộng hòa ít nhất sẽ không thay đổi đường hướng với Cuba và thậm chí nên phát triển thêm.
Nghị sĩ Cộng hòa Tom Emmer vốn phản đối mạnh dỡ bỏ cấm vận Cuba và ủng hộ ông Trump trong quá trình tranh cử. Tuy nhiên, ngày 27-11, ông hy vọng chính phủ Trump sẽ nhân thời điểm Chủ tịch Fidel Castro qua đời mà thúc đẩy nhanh tiến trình bình thường hóa quan hệ với Cuba. “Rất hy vọng chính phủ ông Trump sẽ phát triển thêm cái đã được lập ra”.
Ông Paul Johnson đồng Chủ tịch Liên minh Nông nghiệp Mỹ vì Cuba nói rằng ông không lo ngại ông Trump sẽ thay đổi chính sách của ông Obama với Cuba. Lý do theo ông, người dân nông thôn Mỹ rất ủng hộ bình thường thương mại và muốn chấm dứt cấm vận Cuba.
