Theo TS Alan Doig, Trưởng nhóm nghiên cứu, so với các hành vi cần được hình sự hóa theo Công ước của Liên Hiệp Quốc về chống tham nhũng, các tội phạm về tham nhũng theo BLHS Việt Nam chưa được quy định toàn diện. Điều này thể hiện ở việc chủ thể của các tội phạm về tham nhũng trong BLHS phải là người có chức vụ, quyền hạn trong các cơ quan, tổ chức của nhà nước mà chưa bao gồm người có chức vụ, quyền hạn trong các tổ chức quốc tế công hoặc công chức nước ngoài.
Cạnh đó, BLHS mới chỉ dừng lại đối với các hành vi tham nhũng trong lĩnh vực công mà chưa ghi nhận về tội phạm tham nhũng trong khu vực tư; chưa quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân, dù đây là yêu cầu bắt buộc của Công ước.
“Truy cứu trách nhiệm hình sự pháp nhân thực chất liên quan đến tham nhũng tập thể và tham nhũng trong khu vực tư. Đặt vấn đề truy cứu trách nhiệm hình sự thì không chỉ là công ty, tập đoàn mà cần tính cả những kẻ lợi dụng tập thể để lập quỹ đen để tham nhũng tập thể…” - cựu điều tra viên Hoàng Mạnh Chiến nói.
Viện trưởng Viện Nghiên cứu Lập pháp (Ủy ban Thường vụ Quốc hội) Đinh Xuân Thảo cho hay thực tế có những vi phạm lớn liên quan đến tham nhũng nhưng vướng không xử được vì Việt Nam có cơ chế “quyết định tập thể” nên khi xảy ra chuyện gì thì cá nhân vô can.
Một hạn chế khác được các chuyên gia phân tích là pháp luật hình sự Việt Nam quy định “của hối lộ” bao gồm tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác có giá trị từ 2 triệu đồng trở lên. Như vậy, với quy định này, BLHS đã giới hạn phạm vi “của hối lộ” chỉ bao gồm các đối tượng là tài sản có giá trị vật chất, những tài sản phi vật chất sẽ không được coi là “của hối lộ” và đồng nghĩa với việc trong một số trường hợp đã bỏ lọt tội phạm. Trong khi đó, theo Công ước của Liên Hiệp Quốc về chống tham nhũng, “của hối lộ” hoặc những thiệt hại do tham nhũng gây ra là những lợi ích bất chính, tồn tại dưới bất kỳ hình thức nào, vô hình hoặc hữu hình, vật chất hoặc tinh thần, tiền tệ hoặc phi tiền tệ.
“Ngoài lợi ích vật chất thì nên quy định các giá trị về tinh thần như hối lộ tình dục cũng là một dạng của hối lộ và bị coi là tội hối lộ” - TS Trần Văn Dũng, Vụ Pháp luật Hình sự - Hành chính (Bộ Tư pháp), đề xuất.
ĐỨC MINH
