Chùa vốn là điện thờ Ngọc Hoàng Thượng Đế - do một người Quảng Đông tên Lưu Minh cho xây dựng khoảng đầu thế kỷ 20.
Theo học giả Vương Hồng Sển thì Lưu Minh, pháp danh Lưu Đào Nguyên, là người ăn chay ròng, giữ đạo Minh sư, lập chí quyết lật đổ nhà Mãn Thanh, xuất tiền tạo lập chùa để vừa thờ phượng vừa làm nơi họp hội kín. Cũng theo ông Vương Hồng Sển thì chùa được chính thức khởi công xây dựng năm 1905, hoàn thành năm 1906.
Chùa xây theo kiểu đền chùa Trung Hoa, với mô típ trang trí rực rỡ, gồm tiền điện, trung điện và chánh điện. Chùa có khuôn viên rộng khoảng 2.300 m2, có khoảnh sân rộng phía trước rợp bóng cây bồ đề cổ thụ, có hồ nuôi cá giữa sân và hồ nuôi rùa ở phía phải, tính từ cổng vào, rất nhiều cá và rùa do các du khách, tín đồ thả vào. Phía trước có ngôi miếu nhỏ đặt tượng Hộ Pháp.
Chùa Ngọc Hoàng (quận 1, TP.HCM). Ảnh: HOÀNG GIANG
Năm 1982, hòa thượng Thích Vĩnh Khương được cử đến tiếp quản điện thờ, kể từ đó chùa thuộc về Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Năm 1984, điện Ngọc Hoàng được đổi tên thành Phước Hải Tự, tên chùa gắn ngay cổng tam quan nhưng mọi người vẫn quen gọi là “chùa Ngọc Hoàng” vì nó đã ăn sâu vào tiềm thức người Sài Gòn từ hàng trăm năm nay. Năm 1994, chùa Ngọc Hoàng được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.
Ngay chánh điện là nơi thờ Ngọc Hoàng Thượng Đế, Huyền Thiên Bắc Đế cùng các thiên binh, thiên tướng. Chùa cũng có điện thờ Quan Thế Âm Bồ Tát và Đại Thế Chí Bồ Tát - hai vị Bồ Tát nổi tiếng linh thiêng của Phật giáo - và điện thờ Phật Dược sư. Các ban thờ bên cạnh thờ nhiều vị thần linh theo truyền thuyết dân gian Trung Hoa, trong đó có Nữ Oa thánh mẫu cùng 12 bà mụ và 13 đức thầy.
Theo truyền thuyết, Nữ Oa thánh mẫu là vị nữ thần cai quản việc sinh nở dưới trần gian, còn 12 bà mụ và 13 đức thầy mỗi người lo một việc tượng hình một bào thai - người nắn tay, kẻ nắn chân, người nắn miệng, kẻ nắn mũi... Vì vậy, chùa Ngọc Hoàng là nơi cầu con nổi tiếng nhất ở Sài Gòn, từ xưa nay rất nhiều gia đình hiếm muộn đến cầu con.
Khách đến chùa Ngọc Hoàng cầu con được đeo vào cổ tay một vòng chỉ đỏ. Nếu cầu con trai thì khấn xong treo vòng chỉ vào các tượng bên phải, cầu con gái thì treo vào các tượng bên trái, rồi xoa vào bụng bà mụ ba cái, xoa vào bụng mình ba cái. Tiếp đến là xoa vào bụng mấy tượng trẻ con dưới chân bà mụ mỗi tượng ba cái, rồi lại xoa vào bụng mình ba cái nữa!
Trong chuyến thăm Việt Nam giữa năm 2016, Tổng thống Mỹ Obama đã chọn chùa Ngọc Hoàng là điểm dừng chân đầu tiên của ông khi đến TP.HCM.
Chùa Ngọc Hoàng còn có phòng thờ ông Tơ - bà Nguyệt và Kim Hoa thánh mẫu, là nơi được truyền tụng linh thiêng trong chuyện cầu duyên. Những cô cậu nào… ế quá thì đến đây van vái và thành tâm sờ vào tượng ông Tơ - bà Nguyệt và thánh mẫu cầu nguyện sẽ được ông Tơ - bà Nguyệt se duyên, sẽ có được ý trung nhân…
