Ông Lý Khắc Cường cũng cam kết hỗ trợ cho ASEAN 20 tỉ USD cho vay ưu đãi và phát triển cơ sở hạ tầng.
Trong bài viết đăng trên tạp chí The Diplomat(Nhật) hôm 26-11, chuyên gia David Gitter ở Trường Quan hệ Quốc tế Elliott thuộc ĐH George Washington (Mỹ) lưu ý ASEAN nên tìm hiểu kỹ ý đồ đằng sau lòng tốt của TQ.
Chuyên gia David Gitter nhận định lý do chính để TQ mong muốn tiếp tục duy trì quan hệ với ASEAN vì ASEAN xử lý các vấn đề dựa trên cơ chế đồng thuận, do đó khó đưa TQ vào thế đối đầu với ASEAN.
Năm 2002, TQ cùng ASEAN ký Tuyên bố ứng xử của các bên ở biển Đông. TQ tham gia Hiệp ước Thân thiện và hợp tác ở Đông Nam Á của ASEAN năm 2003. Đến năm 2012, TQ cùng ASEAN ra Tuyên bố chung ASEAN-TQ về Tuyên bố ứng xử của các bên ở biển Đông. Dù vậy, TQ vẫn không giảm bớt hành động bành trướng chủ quyền trên biển Đông và vẫn tiếp tục trì hoãn thông qua Bộ Quy tắc ứng xử ở biển Đông.
Chuyên gia David Gitter ghi nhận trong thời gian qua, TQ cũng đã lợi dụng tình hình thiếu kiên định của ASEAN để sử dụng các quân bài kinh tế phục vụ ý đồ mở rộng tuyên bố chủ quyền ở biển Đông.
Trong khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997, đồng tiền của nhiều nước bị mất giá, thị trường chứng khoán sụp đổ, bất động sản giảm giá. TQ không bỏ lỡ cơ hội đã sử dụng kinh tế để củng cố vị thế dẫn đầu trong khu vực. Có thể nhìn thấy điều này qua quyết định không phá giá nhân dân tệ để giảm nguy cơ bất ổn của các đồng tiền trong khu vực.
Chuyên gia David Gitter đã gọi khoản 20 tỉ USD TQ đề xuất cho ASEAN vay ưu đãi là đồng tiền ngoại giao. Ông ví thông điệp “cùng phát triển thịnh vượng” TQ đưa ra với ASEAN là củ cà rốt và ẩn sau đó là cây gậy đe dọa về kinh tế nếu ASEAN đi ngược với TQ trong vấn đề tranh chấp biển Đông.
Philippines đã phải nhận đòn từ cây gậy này khi công khai thách thức TQ bằng hành động kiện đường chín đoạn của TQ ra tòa án trọng tài quốc tế. Xuất khẩu của Philippines sang TQ giảm mạnh. Du lịch Philippines khốn đốn khi TQ khuyến cáo công dân không nên đến Philippines vì lý do an toàn.
Trong chuyến công du Đông Nam Á năm 2013, Chủ tịch Tập Cận Bình và Thủ tướng Lý Khắc Cường đã bỏ qua điểm đến Philippines. Chưa hết, bản đồ con đường tơ lụa trên biển của TQ đăng trên Tân Hoa xã (TQ) hồi tháng 9 đã cố ý bỏ qua Philippines. Lúc này, TQ vẫn đang tiếp tục hoạt động cải tạo đất nhằm thay đổi hiện trạng ở biển Đông.
Nói tóm lại, chuyên gia David Gitter nhận định TQ đang lợi dụng hạn chế của cơ chế đồng thuận để quyết định và đặc điểm ngoại giao cùng có lợi của ASEAN để đạt mục tiêu bành trướng chủ quyền. Ông cho rằng điều đáng lo ngại là ASEAN chưa thể hiện được tính thống nhất trong đối phó với TQ.
ĐĂNG KHOA
